34-2- پژوهشهای انجام شده در خارج از ایران82
فصل سوم : روش شناسی
1-3-روش پژوهش 88
2-3- جامعه آماری.گروه نمونه و روش نمونه گیری 88
3-3- ابزار گرد آوری اطلاعات89
4-3- روش تجزیه و تحلیل اطلاعات آماری91
فصل چهارم :نتایج پژوهش
1-4- یافته های پژوهش 93
2-4-آزمون فرضیه های پژوهش 105
فصل پنجم : بحث و نتیجه گیری
1-5- تبیین و تفسیر داده ها113
2-5- پیشنهادها و راهکارها 114
3-5-پیشنهادها برای تحقیقات آتی116
4-5- مشکلات و محدودیتهای پژوهش117
منابع و ماخذ 118
ضمایم و پیوست 129

فصل اول
کلیات پژوهش
مقدمه :
بی شک بیماری اعتیاد، یک معضل بزرگ و رویدادی در حال رشد و فزاینده است. در جوامع امروزی کمتر کشور پیدا می شود که با مسئله اعتیاد دست و پنجه نرم نکند. امروزه مساله اعتیاد دیگر مشکلی فردی تلقی نمی شود.شخص معتاد علاوه برزیانهای جسمی و روانی که بر پیکرهء وجودی خود وارد می سازد در سطحی وسیعتر بهداشت روانی و اجتماعی افراد مرتبط با وی یعنی اعضای خانواده اشدوستان و همسالان و همکارانش و در نهایت کل افراد یک جامعه انسانی را نیز به مخاطره می اندازد.
علاوه بر آن مصرف مواد مخدر زیانها و خسارتهایی را از بعد اجتماعی، اقتصادی و سیاسی به کشورها وارد می کند.
استعمال مواد مخدر به عنوان مسئله مهم مورد تحقیق و بررسی بهداشت عمومی در سراسر جهان است؛کهدر معنای لغویش به عنوان نوعی وابستگی جسمی و روانی تعریف میشود اما در معنای پویشی و روانشناختی نوعی اختلال و بیماری به حساب می آید. اگرچه از بارزترین آسیب های روانی و اجتماعی است که پویایی انسانی را به مخاطره انداخته است و امکانات مادی و معنوی یک جامعه را تباه می سازد. بیماری اعتیاد بیماری وسوسه آمیزی است که افراد درگیر با آن به تنهایی برای رهایی از آن و رسیدن به نقطه نسبی از سلامت جسم و روان موفق نخواهند بود.
-1-بیان مسئله:
پدیده سوء مصرف مواد مخدر به عنوان یکی از مهمترین آسیب های اجتماعی بخصوص درمیان نسل جوان توجه بسیاری از متخصصان و مسئولین سیاسی فرهنگیتربیتی و آموزشی در اکثر کشورها را به خود معطوف ساخته است.
در کشور ایران  به دلیل وجود بافت جوان جمعیتی این موضوع پیچیدگی خاص خود را یافته است. لذا شناسایی و تبیین درست آن برای یافتن ‌راه‌حلهای مناسب ضروری به نظر می‌رسد.بر طبق آمار رسمی در ایران نیز شمار مصرف کنندگان مواد مخدر نزدیک به 1/8 تا 3/3 میلیون نفر برآورد شده است که مواد افیونی بیشترین مواد مصرفی را تشکیل می دهند.(مکری.2002)
بررسی ها همچنین نشان می دهند 20/0 تا 90/0 معتادانی که تحت درمان قرار می گیرند دچار عود یا بازگشت به مصرف مجدد مواد می گردند . مروم مطالعات گذشته نشان میدهد اثر بخشی درمانهای نگهدارندهء دارویی بدون مداخله های روانی_اجتماعی به علت اطاعت دارویی پایین و میزان بالای ریزش ضعیف می باشد.(بوالهری.1387)
انسان برای مداوای بیماری ها، تسکین درد و کاهش رنج روان خود هزاران سال است که از مواد مخدر استفاده می کند اما سود مصرف مواد امروزه پا را از مرزهای بهداشتی درمانی فرانهاده و به عنوان یک معضل روانی- اجتماعی تبدیل شده است. افزایش مصرف مواد مخدر طی سدۀ گذشته نگرانی‌های روزافزونی را برای کلیۀ جوامع در پی داشته است. کشور ایرانبه دلیل اینکه در سر راه یکی از مسیرهای اصلی حمل و نقل مواد افیونی قرار دارد و نیز بهدلایل تاریخی-اجتماعی، یکی از قربانیان مواد مخدر در جهان به شمار می‌رود .(حیدریوهمکاران، 1382).
گزارش سازمان ملل در سال 2005 حاکی است ایران بالاترین آمار به دست آمده معتادان به هروئین و تریاک را در جهان دارد. براساس این گزارش در ایران از هر هفده نفر، یک نفر معتاد به مواد مخدر است.این رقم حدود 20/0 جامعۀ ایران است (سپهرمنش، احمدوند، و موسوی، 1387 و نوری مقدم 1388).
آمارهای منتشره از سوی سازمانهای بین المللی، به خصوص سازمان بهداشت جهانی و یا کمیته کنترل مواد مخدر یونسکو، حکایت از افزایش فزاینده این مواد در سطح دنیا دارد؛ تنها تفاوت موجود بین کشورها و در رده های سنی مختلف، الگوی مصرف آنهاست. گسترش این روند باعث نابودی تمامی بنیاد های اخلاقی، اجتماعی و اقتصادی یک جامعه شده و آنرا از درون دچار تباهی و فساد کرده و نهایتا به انحطاط خواهد کشانید.(سازمان بهزیستی.1387)
اعتیاد به انواع مواد مخدر از معضلات مهم در جامعه ایران به شمار می‌رود که مسئولان و خانواده ها را نگران نموده و لازم است که برای رفع آن تدابیر و اندیشه‌های مختلفی داشته و به مرحله اجرا گذاشته شود. آمارهای منتشره از سوی ستاد مبارزه با مواد مخدر نشان می دهد که بیش از 2 میلیون معتاد در کشورمان وجود دارند. این موضوع سبب شده است که کشورمان به عنوان یکی از کشورهایی که بیشترین تعداد معتاد به مواد مخدر را دارد مطرح گردد. به همین دلیل مدیران در برنامه ریزیهای اجتماعی خود اهمیت زیادی را برای مقوله ترک اعتیاد و درمان مناسب آن قایل هستند.درسالهای اخیر موضوع ترک اعتیاد به عنوان یک موضوع تخصصی و بین رشته ای مطرح می باشد که با توجه به نگرانی هایی که در زمینه گرایش جوانان به اعتیاد در سالهای اخیر مطرح شده است لازم است تا روشهای موفق و اثر بخش در زمینه اعتیاد شناسایی گردد. روشهای مختلفی تاکنون در مورد ترک اعتیاد مطرح گردیده است و هر ساله تعداد زیادی از معتادان سعی می کنند تا به روشهای متعدد اعتیاد خود را ترک نمایند. درمان از طریق متادون به عنوان یک روش درمانی نگهدارنده در سالهای اخیر از سوی پزشکان به معتادان پیشنهاد گردیده است و نتایج مطلوبی را به همراه داشته است. معمولا افرادی که برای ترک اعتیاد خود مراجعه می نمایند اگر از حمایتهای اجتماعی بالاتری برخوردار باشند میزان موفقیت بیشتری را در چرخه ترک اعتیاد تجربه می کنند. به اعتقاد دیویدسون (2010) حمایت اجتماعی می تواند زمینه و شرایط مناسب را برای ترک افراد فراهم آورد. معتادان در صورتی که از شبکه اجتماعی حمایتگر مناسبی برخوردار باشند می توانند دشواری مراحل ترک را آسان تر طی نمایند.استانتون (1989)بیان می کند که مناسبترین شیوه برخورد با معتادان برای درمان این است که علاوه برفرد معتاد در پرداختن به مسائل اوبه روند اعتیاد و خانواده او نیز توجه شود و غلاوه براین لازم است که بر الگوهای رفتاری خانواده وی نیز دقت کافی شود.
از طرف دیگر مفهوم قابل بررسی بعدی روش مقابله ای3 اشخاص با یک مشکل یا رویداد است.راهبرد مقابله ای یا شیوه مقابله افراد با شرایط و و موقعیت های مختلف با یکدیگر تفاوت دارد. به نظر لازاروس و فولکمن(1984) مقابله یکسری تغییرات با دوام و تلاشهای رفتاری و شناختی ایجاد شده توسط شخص است که به منظور کنترل و اداره خواسته های بیرونی و دورنی ویژه ایست که بر منابع و توانایی های فرد برتری یافته اند و به وی فشار طاقت فرسایی وارد می سازند. به نظرلازاروس (2004) مقابله دوکارکرد مهم دارد:1-تنظیم هیجانهای ناگوار و درمانده کننده و 2-در پیش گرفتن کنشی برای بهبود و تغییر مسئله ای که باعث ناراحتی شده است.
بر این اساس ما دو نوع مقابله داریم:مقابله معطوف به حل مسئله4 و مقابله هیجان مدار5.
راهبرد مقابله مسئله محور روشهای فعالی است که به صورت عمل کردن یا اندیشیدن در جهت برطرف کردن مشکل ایجاد شده بکار گرفته می شود.
راهبرد مقابله عاطفه محور شیوه هایی است که از طریق آنها افراد به سطح بهینه از تنظیم هیجانی و توانایی برخورد با احساسات شدید و بحرانی دست می یابند.(سارنی2010)
افراد معتاد در روند زندگی، زمانی که با رویدادهای مسئله ساز که نیاز به بررسی و حل کردن اساسی دارند به چه طریقی عمل می کنند. چه تفاوتی هایی در افراد مختلف در نحوه روبرو شدن و مقابله با مشکلات وجود دارد.(ابراهیمی.1385)
به دلیل اهمیت خاص پدیده اعتیاد ونیز باتوجه به عوامل متعددی که می توانند هم به عنوان پیش درآمد ظهور چنین معضلی مطرح شوند وهم به دلیل کاستی هایی تلقی گردند که باعث تداوم در مصرف مواد مخدر یا لغزش وبازگشت دوباره به مصرف گردند در این رساله به بررسی و مقایسه میزان حمایت اجتماعی، راهبرد مقابله ای و سلامت روانی در معتادان گمنام بامعتادان تحت درمان با متادون پرداخته شده است.
3-1-اهمیت و ضرورت تحقیق:
پدیده اعتیاد مهمترین ناهنجاری اجتماعی کنونی در جهان روبه رشد به شمار می آید.مسئله اعتیاد به مواد مخدر از دورانهای بسیار گذشته در جوامع بشری وجود داشته و در عصر حاضر نیز به موازات پیشرفت های شگرف علی و افزایش چشمگیر و قابل تردید سطح درک، شعور و آگاهی مردم، همچنان عنان گسیخته در حال گسترش است و هر روز افراد بیشتری به دام مهلک خود گرفتار می سازد.
آمارها نشان می دهند که نسبت مقدار مواد مخدر در سطح جهان در سال 2005 نسبت به سال پیش از آن رشدی سرسام آور داشته است. به طوری که مصرف مواد به طور کلی در سطح دنیا حدود 60/0،هروئین 45/0 و کوکائین و حشیش به میزان 75/0 تا 80/0 افزایش را داشته است.(قراباغی.1387)
در مورد عوامل گرایش به اعتیاد به تعداد عوامل مختلفی که در جهت بروز و شیوع آن موثرند صحبت شده است.در این بین از عوامل فردی-خانوادگی خرد تا عوامل اجتماعی،اقتصادی و سیاسی در سطح کلان می توان نام برد.برای تبیین اعتیاد در سطح کلان می توان به عوامل ساختاری و نارسایی در بخشهای اقتصادی،اجتماعی،سیاسی و فرهنگی ازجمله مسئله شکاف طبقاتی،نابرابری و احساس محرومیت نسبی در حوزه اقتصادی و سیاسی جوامع،شکاف بین دولت و ملت،ناکارآمدی مدیران،آشفتگی های اجتماعی و بحران هویت در حوزه اجتماعی و نیز فاصله ارزشها و و هنجارها با عدم انطباق میان میان اهداف و امکانات،تعارض نقشها در حوزه فرهنگی و … توجه می شود.
در سطحی پایینتر که مورد نظر روانشناسان اجتماعی است بر محیط نزدیک و بلافصل افراد افراد، روابط بین فردی افراد، روابط فرد در ارتباط با گروههای اجتماعی (خانواده،همسالان،مدرسه و …) و نقش آنها در فراهم کردن زمینه گرایش مستقیم و غیر مستقیم فرد به سمت اعتیاد اشاره می شود.
گسترش سوء مصرف مواد مخدر (بویژه در بین جوانان)، در کنار صدمات بهداشتی-اجتماعی که مسلما خواهد داشت، با تاثیر مستقیم بر توان آموزشی و ایجاد مانع در زمینه کسب مهارتهای شغلی در اشخاص، اثرات زیان باری را بر روند توسعه انسانی می گذارد.
تلاشهای هماهنگ کشورهای مختلف برای رویارویی با عوارض و پیامدهای سوء مصرف مواد مخدر که در چارچوب توافقات متعدد بین المللی انجام می گیرد، بیانگر عزم جهانی برای کنترل آثار این پدیده، به عنوان مانعی فرا روی سلامت جسمی/روانی و اجتماعی اشخاص دارد.(فرخناک.1387)
سازمان بهداشت جهانی (WHO) مسئله مواد مخدر اعم از تولید،انتقال و توزیع و مصرف را در کنار سه مسئله دیگر جهانی یعنی تولید و انباشت سلاحهای کشتار جمعی، آلودگی محیط زیست و فقر و شکاف طبقاتی، ازجمله مسائل اساسی برشمرده است؛ که حیات بشری را در ابعاد مختلف اجتماعی، اقتصادی، فرهنگی و سیاسی مورد تهدید و چالش جدی قرار می دهد.
آمار رو به افزایش مصرف مواد مخدر در دنیا به حدی است که یکی از سم شناسان معروف دنیا به نام لودوینگ می گوید:«اگر غذا را مستثنی کنیم هیچ ماده ای در روی زمین نیست که به اندازه مواد مخدر چنین آسان وارد زندگی ملتها شده باشد».(فرخناک.1387)
از آنجا که مسئله اعتیاد بر سلامت جسم و روان افراد مصرف کننده تاثیر منفی و خطرناک دارد به بررسی سلامت عمومی اشخاص معتادان گمنام و آنهایی که به درمان از طریق متادون روی آورده اند، می پردازیم.
نحوه رویارویی افراد با مشکلات زندگی و عوامل فشارزا با یکدیگر متفاوت است.در برخورد با چنین رویدادهایی راهکار مقابله در اشخاص یا اقدام برای حل مشکل استیا درجهت کاهش و دوری ازمشکل وانجام اعمالی غیر مفید مثل مصرف مواد مخدرصورت میگیرد.(یزدی زاده.1387)
مسئله دوم مورد بررسی در این پژوهش بررسی نحوه کنار آمدن با مشکلات زندگی و راهبردهای مقابله ای بکار گرفته شده توسط معتادان گمنام و افراد تحت درمان با متادون می باشد.
انسان موجودی اجتماعی است. در محیط خانواده پا به عرصه وجود می گذارد با افزایش سن و رشد جسمی و ذهنی به محیط گسترده تر اجتماع (همبازیها ،همکلاسیها و مدرسه) می گذارد. تعداد افرادی که در یک شخص به عنوان حمایت اجتماعی ذکر می شوند می توانند زیاد یا کم باشد.
وجود این منابع حمایتی به شخص احساس ارزشمندی و قابل احترام بودن را القاء می کند. در هنگام بروز موقعیتهای حساس در کنار این اشخاص بودن باعث رشد فکر، سعی برای کاهش ناراحتی از طریق گفتگو و قابل پذیرش بودن بسیاری از حوادث ناگوار می گردد.
مورد سوم که در این تحقیق بررسی می شود بررسی منابع حمایت اجتماعی در معتادان گمنام و تحت درمان با متادون می باشد.
پس به طور کلی با توجه به بغرنج بودن عوارض و پیامدهای اعتیاد روی سلامت اشخاص و با آگاهی به اینکه در جهت پیشگیری و کاهش افراد در گیر با اعتیاد و مصرف مواد به بررسی حمایت اجتماعی، راهبردهای مقابله ای و سلامت روانی معتادان گمنام و افراد تحت درمان با متادون پرداخته می شود.
4-1- اهداف تحقیق:
هدف کلی:تعیین تفاوت میزان حمایت اجتماعی، راهبردهای مقابله ای، و سلامت روانی معتادان گمنام بامعتادان تحت درمان با متادون در شهرستان قروه می باشد.
– اهداف جزئی :
1- تعیین تفاوتحمایت اجتماعی در معتادان گمنام باافراد تحت درمان با متادون.
2-تعیین تفاوت راهبردهای مقابله ای به کار گرفته در معتادان گمنام باافراد تحت درمان با متادون.
3- تعیین تفاوتوضعیت سلامت روانی در معتادان گمنام با افراد تحت درمان با متادون
5-1-سوالهای پژوهش:
1- بین میزان حمایت اجتما عی در معتادان گمنام ومعتادان تحت درمان با متادون چه تفاوتی وجود دارد؟
2- بین راهبردهای مقابله ای به کار گرفته شده معتادان گمنام و معتادان تحت درمان با متادون چه تفاوتی وجود دارد؟
3-بین میزان سلامت روانی در معتادان گمنام ومعتادان تحت درمان با متادون چه تفاوتی وجود دارد؟
3-1- بین میزان وجود علائم افسردگی در معتادان گمنام ومعتادان تحت درمان با متادون چه تفاوتی وجود دارد؟
3-2- بین میزان وجود علائم اضطراب و مشکلات خواب (اختلالات خواب: کم خوابی / پر خوابی) در معتادان گمنام ومعتادان تحت درمان با متادون چه تفاوتی وجود دارد؟
3-3- بین میزان عملکرد اجتماعی (میزان مقدار ناسا کنش وری اجتماعی) در معتادان گمنام و معتادان تحت درمان با متادون چه تفاوتی وجود دارد؟
3-4- بین میزان وجود علائم جسمانی در معتادان گمنام ومعتادان تحت درمان با متادون چه تفاوتی وجود دارد؟
6-1-فرضیه های پژوهش:
1- میزان دریافت حمایت اجتماعی در معتادان گمنام بیشترازمعتادان تحت درمان با متادون است.
2- بین نوعراهبردهای مقابله ای به کار گرفته شده معتادان گمنام با معتادان تحت درمان با متادون تفاوت وجود دارد.(معتادان گمنام از راهبردهای مقابله یی مساله محور(کارآمد)بیشتر از معتادان تحت درمان با متادون استفاده می کنند).
3- میزان سلامت روانی در معتادان گمنام بیشترازمعتادان تحت درمان با متادون است.
3-1- میزان وجود علائم افسردگی در معتادان گمنام کمتراز معتادان تحت درمان با متادون است.
3-2- میزان وجود علائم اضطراب و مشکلات خواب (اختلالات خواب: کم خوابی / پر خوابی) در معتادان گمنام کمترازمعتادان تحت درمان با متادون است.
3-3- میزان عملکرد اجتماعی (میزان مقدار ناسا کنش وری اجتماعی) در معتادان گمنام کمتراز معتادان تحت درمان با متادون است.
3-4- میزان وجود علائم جسمانی در معتادان گمنام کمتراز معتادان تحت درمان با متادون است.
7-1-متغیرهای تحقیق و تعریف نظری و عملی(عملیاتی) آنها.
تعریف نظری
1-7-1-سلامت روانی
سلامت عمومی به معنای توانایی دسترسی به اهداف،ارضای نیازهای شخصی، مقابله بهینه با مشکلات شخصی(که فقط جنبه بیماری ندارد)و تغییر و اصلاح محیط فردی و اجتماعی به شیوه منطقی می باشد.(استفان و رافائل 2002).
کاپلان و سادوک، سلامت روانی حالتی از بهزیستی در فرد داست، و این احساس که می تواند با جامعه کنار بیاید و موقعیت های شخصی و ویژگی های اجتماعی برای وی رضایت بخش است.(مسعودنیا.1386)
تعریف عملی:
سلامت روانی:در این پژوهش سلامت روانی در افراد با آزمون GHO مورد اندازه گیری قرار می گیرد. GHO توسط گلدنبرگ و هیلر در سال (1972) تهیه شد که دارای 28 آیتم می باشد و شامل 4 زیر مقیاس 7 سوالی (افسردگی،اضطراب و اختلالات خواب،مشکلات جسمانی و نارسا کنش وری اجتماعی) را می سنجد.تقوی ضریب آلفای کرونباخ را برای کل مقیاس در جامعه ایرانی 90/0 وروایی مقیاس هارا 55/0 گزارش نموده است.(عاشوری.1388) این پرسشنامه یک ابزار غربال گر است که در مجموعه های بالینی با هدف ردیابی کسانی که درای یک اختلال روانی هستند مورد استفاده قرار میگیرد.
2-7-1- حمایت اجتماعی:

در این سایت فقط تکه هایی از این مطلب با شماره بندی انتهای صفحه درج می شود که ممکن است هنگام انتقال از فایل ورد به داخل سایت کلمات به هم بریزد یا شکل ها درج نشود

شما می توانید تکه های دیگری از این مطلب را با جستجو در همین سایت بخوانید

ولی برای دانلود فایل اصلی با فرمت ورد حاوی تمامی قسمت ها با منابع کامل

اینجا کلیک کنید

تعریف نظری:
کاپلان و هاینزرمن (1988):حمایت اجتماعی مفهومی چند بعدی است که شامل:1-حمایتی است که در عمل دریافت شده است:(حمایت آگاهی دهنده،حمایت عاطفی و حمایت ابزاری)؛2-منابع حمایت: که (خانواده، دوستان، غریبه و حیوانات) را شامل می شود.(مسعودنیا.1386)
شریدن و رادماچر:حمایت اجتماعی منابعی است که توسط اشخاص دیگر از طریق اقدام متقابل، به ما ارائه می شود.(زکی.1387)
فیشر:حمایت اجتماعی به عنوان یک سپر محافظتی در برابر استرس عمل می کند که موجب افزایش خودارزشمندی در شخص شده و این احترام به خویشتن از طریق بازخورد اطلاعات به دست می آید؛ موجب مقابله موثرباعوامل فشارزاشده وتعادل قوارابه نفع عوامل ضد فشار تغییرمی دهد.(بهاری.1388)
تعریف عملی:
پرسشنامه حمایت اجتماعی(SPS) توسط کاترونا و راسل (1987)ساخته شد و دارای 24 سوال 5 گزینه ای(کاملا مخالفم:1 تا کاملا موافقم:5).
در ایران نیز این ابزار توسط دکتر زکی (1389) در دانشگاه اصفهان مورد ارزیابی قرار گرفته است که آلفای کرونباخ برای بررسی پایایی روی 200 آزمودنی 85/0 گزارش شده است.(بوالهری.1387)
آزمون به کار رفته در این پژوهش آزمون ارزیابی شدهءدکتر زکی میباشد که دارای 16مولفه می باشد.این پرسشنامه بر اساس مقیاس فاصله ای مورد ارزیابی قرار گرفته است.
3-7-1-راهبردهای مقابله ای:
تعریف نظری :
از نظر لازاروس و کافمن(1989) مقابله عبارت است از تغییرات با دوام و تلاشهایی شناختی یا رفتارهایی به منظور اداره و کنترل خواسته های درونی و بیرونی ویژه ای که بر توانایی های شخص برتری یافته اند. مطابق این تعریف عادات خودبخودی که لازمه زندگی روزانه همه آدمیان است را شامل می شود.
همچنین این رویکرد مقابله ای بر دو بخش قابل طبقه بندی است:

-مقابله فعال: فرایندی که طی آن گامهای فعالی برای تغییر منبع ایجاد(استرس) برداشته می شود که شامل عملی مستقیم و افزایش تلاش فردی، معطوف شده است.
-مقابله متمرکز بر عاطفه: فعالیت یا افکاری را شامل می شوند که جهت کنترل و بهبود هیجانها و احساسات نامطلوبی صورت می گیرد که توسط شرایط فشار زا ایجاد شده اند.(مسعودنیا.1386)
تعریف عملی :
پرسشنامه راهبرد مقابله ای توسط موس و بلینگر در سال (1982)طراحی شده و دارای 32 ماده چهار گزینه ای(همیشه،بیشتر ماقع،به ندرت،هرگز) است و شامل مقابله متمرکز بر مسئله و مقابله متمرکز بر هیجان می شود.ضریب اعتبار بر اساس آلفای کرونباخ و روایی محتوایی آن به ترتیب برابربا 78/0 و 88/0 می باشد.. شیوه نمره گذاری بر مبنای مقیاس درجه بندی از نمره 0 تا 3 می باشد. هرچه مقدار نمرات فرد در هر دو بخش بالاتر باشد نتیجه متفاوت خواهد بود.
این آزمون نیز بر اساس مقیاس فاصله ای مورد سنجش قرار می گیرد.
فصل دوم
مبانی نظری و پیشینه پژوهش
بخش اول: مبانی نظری پژوهش
1-2- مقدمه
هزاران سال بشر در تمام نقاط کره زمین از مواد مخدر به عنوان وسیله ای جهت فراموشی و رهایی از غم و رنج و اندوه استفاده می کرده است. در زمانهای بسیار کهن انسان تمایل به مصرف موادی داشته که در حالات هشیاری و روانی او تغییر ایجاد کنند.
هر چند با گذشت زمان به خصوص چند دهه اخیر نوع مواد و داروهایی که بشر به قصد تفریح و تفنن و یا تسکین دردها از آنها استفاده کرده ، فرق کرده اند ، اما الکل و تریاک در این میان از قدیمی ترین داروهای روان گردان محسوب می شوند که در بسیاری از فرهنگ ها و جوامع مورد استفاده و تقاضا بوده اند.(گراوند ، 1390)
در نقاشی هایی که بر روی سنگها حک شده است طرح هایی از گل بوته ی شقایق و خشخاش دیده شده است. قدیمی ترین آثار مربوط به 4 هزار سال پیش در نواحی رم و مصر باستان می باشند.بابلیان،سومریان،فنیقیها،آشوریها با خواص انواع مواد مخدر آشنا بوده اند و از دو هزار سال پیش مصریها ، پارتها ، هندوها ، چینیها ، ژاپنی ها و رومیان ملتهایی بوده اند که خشخاش را به عنوان دارویی مخدر شناخته و مصرف می کرده اند. بر روی یکی از سکه های بسیار قدیمی یونان (شهر آتن) تصویر بوته خشخاش حک شده است.البته خود واژه افیون دارای ریشه ی یونانی است.
تخدیر، تحریک و تسکین ، بوسیله موادی طبیعی و گاه مصنوعی صورت می گیرند که معمولاً آن را مواد مخدر نامیده اند و فردی که به یکی از مورد عنوان شده وابسته باشد معتاد به مواد مخدر تلقی کرده اند.(قراباغی ، 1387)
واژه اعتیاد از نظر لغوی ، اسم مصدر عربی از ریشه « عاد » است که در فرهنگ لغت معین به مفهوم « عادت کردن و خو گرفتن » معنا شده است و در فرهنگ لغت دهخدا اعتیاد به مفهوم « پیاپی خواستن چیزی » آمده است.(تحلیلی پیرامون اعتیاد.1388)
در حال حاضر درمان پدیده اعتیاد ، خط اول دفاع در جنگ علیه بیماریهای رفتاری ؛ مانند ایدز و هپاتیت و یکی از مهمترین مشکلات سلامت عمومی در سراسر جهان بشمار می رود. ( دالی6 ، مارلات 7، مارگولین8 ) در سال 2006 . دفتر پیشگیری از جرم و کنترل مواد سازمان ملل (UNODCP9 ) در سال 2005 . شمار مصرف کنندگان موجود مواد در بین جمعیت 15 تا 64 ساله سراسر جهان 200 میلیون نفر یا 5/0 کل جمعیت جهان برآورد کرده که از این تعداد 16 میلیون نفر یعنی 4/0 /0 جمعیت ، مصرف کننده مواد افیونی و 11 میلیون نفر مصرف کننده هروئین و مشتقات آن برآورد شده است.(بوالهری.1387)
نوجوانان و جوانان کشورهای مختلف اروپایی ، آسیای جنوب شرقی از حشیش به مقدار فراوان استفاده می کنند. الکل و کوکائین نیز در زمره مواد محرک به شمار می روند که میزان اعتیاد به یان مواد در این مناطق کمتر است. اعتیاد به آمفتامین که تا حدی توهم زا ، محرک است به آرامی وارد جرگه مواد مصرفی اعتیاد آور شده و میزان مصرف و وابستگی به آن در حال افزایش است.(قراباغی.1387)
مواد مخدر به دو دسته قابل تقسیم اند : 1- مواد محرک 2- مواد افیونی
مواد محرک : به عنوان یک طبقه بندی کلی : آمفتامین ها ، مقلدهای سمپاتیک ، مواد شبه آمفتامین ، کوکائین و مشتقات آن را محرکها ، محرکهای روانی هم می نامند که برای بالا بردن عملکرد بدنی و ایجاد احساسی لذت بخش و سرخوشی مصرف می شوند.
مواد افیونی : واژه افیون ، یا شبه افیون از واژه تریاک گرفته شده است که به عصاره خشخاش معنی می دهد ؛ که حاوی 20 نوع الکالوئید و از جمله مورفین (مرفین) است.
مصرف مواد توسط افراد معتاد بویژه نوجوانان از نگرانیهای عمده مربوط به عصر حاضر است. تخمین زده می شود که 25 /0 نوجوانان 12 تا 17 ساله از نوعی داروی غیر مجاز استفاده می کنند. تقریباً یکی از هر پنج نوجوان یک ماده مخدر (حشیش/ماری جوانا) را امتحان کرده است. تقریباً یک سوم نوجوانان تا سن 17 سالگی سیگار کشیده اند. مراجعه به درمانگاه های فوریت (اورژانس) به دلیل مصرف زیاد هروئین بین رده سنی 18 تا 25 ساله در بین سالهای (2000-1997 ) 50 /0 افزایش یافته است.
ماری جوانا بیش از هر داروی غیر مجاز دیگر مصرف می شود. در سال 2000 ، در حدود 76 /0 مصرف کننده های جاری مواد غیر مجاز آن را مصرف کرده اند که تقریباً59/0 مصرف کننده های غیر مجاز فقط ماری جوانا مصرف می کرده اند ، 17/0ماری جوانا و یک داروی دیگر و مابقی 24 /0 دارویی غیر مجاز از ماری جوانا را مصرف می کرده اند.(کاپلان و سادوک.1387)
2-2- تاریخچه اعتیاد در جهان :
چنان که از شواهد موجود بر میان بشر از نخستین سالهای حیات مواد مخدر را در این کره خاکی می شناخته است و آن را به نوعی مصرف می کرده است. اما انسانهای اولیه در آغاز قادر به تشخیص و شناسایی این مواد و تأثیرات آن نبوده اند و حتی به مضرات و عوارض جانبی آن نیز آگاهی نداشتند. از این مواد صرفاً جهت تسکین دردها و آلام خویش استفاده می کردند و بر اساس مندرجات تاریخی کشت اینگونه مواد صرفاً تصادفی اتفاق می افتاده است. اما آنچه به نظر مهم می رسد آنست که مواد مصرفی امروزه در جهان در زمان ابتدایی و خیلی دورتر دارای چنین تنوع و اشکالی مختلف نبوده است ؛ بلکه به مرور با گذشت سالیان متمادی و طولانی بشر توانسته ترکیبات متنوع و جدیدتری از مواد اولیه به دست آورد.(اعتیاد و ماهیت آن.1385)
مواد افیونی حداقل 3500 سال ، عمدتاً به صورت تریاک یا محلول الکلی تریاک مورد استفاده قرار گرفته اند. مورفین نخستین بار در سال 1806 و کدئین در 1802 از تریاک استخراج شد. در یک قرن بعد ، مرفین و کدئین خالص برای مقاصد پزشکی تدریجاً جانشین تریاک خالص گردیدند ، هر چند مصرف غیر طبی تریاک (یه صورت دود کردن) هنوز هم در بعضی از نقاط دنیا ادامه دارد. در سراسر دنیا ، بیش از 20 داروی افیونی مشخص از نظر ترکیبات شیمیایی در کار بالینی مورد استفاده قرار می گیرند. در ممالک پیشرفته ، داروهای افیونی که بیش از همه با سوء مصرف و وابستگی مربوط است هروئین می باشد. (دارویی که در آمریکا جهت اهداف پزشکی استفاده نمی شود)…(کاپلان و سادوک.1387)
بر اساس مستندات تاریخی در حکومت های مانند امپراطوری بزرگ مثل روم ، یونان و حتی آشوریان هم اینگونه مواد رایج بوده است. همچنین مصری ها حدود پانصد سال قبل از میلاد مسیح و اروپائیان تقریباً از 4000 سال قبل ، معجونی به نام کوکنار و نیز خشخاش را می شناختند و برای مشکلات جسمانی به عنوان مسکن یا ضد درد مورد استفاده قرار می دادند. اما در بین انواع مواد مخدر شناخته شده ای که یافت می شوند به نظر می رسد تریاک جزء ابتدایی ترین و شاید اصلی ترین ماده مخدر است که به مصرف می رسیده است.( قراباغی.1387)
بررسی انجام شده در زمینه مصرف مواد مخدر توسط نوجوانان (نظیر بررسی سالانه دانشگاه میشیگان) نشان می دهد که در آمریکا نوجوانان و کودکان تا چه حد در زمینه مواد مخدر فعال هستند. بر اساس این بررسی های ، حدود 50 /0 از دانش آموزان سال آخر دبیرستان با مصرف مشروبات الکی مست می کنند. نوشیدن مشروب نیز به خصوص در دوره دانشگاه وضعیتی وخیم و شدید به خود گرفته است.(هومان.1387)
در حال حاضر تخمین زده می شود که بیش از سه میلیون نوجوان آمریکایی از « ریتالین » که نوعی محرک روانی است ، استفاده می کنند تا آرام بگیرند و این آمار (رقم) رو به افزایش است.
واژه دارو به طیف وسیعی از مواد طبی (داروها)و غیر طبی اطلاق می شود. مصرف یا سوء مصرف داروها سابقه طولانی دارد. چینی ها در 27 قرن قبل از میلاد مسیح از مری وانا 10 استفاده می کردند. در آمریکا از قرن نوزدهم از داروهایی که شامل اُپیوم بود ، بدون نسخه پزشک استفاده میشد در نتیجه تعداد زیادی در سنین نوجوانی معتاد شدند .(شاملو.1388)
اعتیاد به مواد مخدر به عنوان یک اختلال روان پزشکی ، با ابعاد روان شناختی ، زیست شناسی و اجتماعی یکی از بزرگترین مشکلات هر کشور به شمار می آید. مطالعات نشان می دهند که مصرف مواد مخدر در متولدین دهه بیست و سی میلادی از 1/0 الی 2 /0 به 20 درصد در متولدین پنجاه میلادیافزایش یافته است. این آمار نشان از آن دارد که مصرف مواد سیری نوسانی داشته است به طوری که طی قرن گذشته جهان شاهد افزایش مصرف در دهه های اول و دوم ، دهه های ششم تا هشتم و اواسط دهه نهم میلادی بوده است.(سازمان بهزیستی.1387)
3-2- تاریخچه مواد مخدر در ایران :
اینکه مواد اعتیاد آور چه زمانی وارد کشور ما شد نظرها متفاوت است. عده ای بر این عقیده اند که استعمال تریاک در ایران ره آورد حمله مغول ها یا اعراب به کشور است و عده ای اعتقاد دارند که تریاک سوغات حمله نادر شاه به هندوستان است. ولی بر اساس اسناد موثق موجود در دوره صفویه مصرف تریاک بیشتر توسط درباریان و رجال سیاسی و بازرگانان به منظور رفع خستگی اضطراب و نگرانی و در بیشتر اوقات برای خوش گذرانی معمول شد و حتی مصرف آن در دربار صفوی آنچنان رواج پیدا کرد که بر اثر سوء مصرف آن برخی از شاهان صفویه جان خود را از دست دادند. در قرن دهم هجری شاه طهماسب صفوی به عوارض و خطرات ناشی از مصرف تریاک پی برد و دستور داد تا همه تریاکی های موجود دربار را منهدم کنند.
البته مصرف تریاک و انواع مختلف دیگر مواد تنها به آن دوران محدود نمیشد و از دوره شاه طهماسب به بعد بر مقدار و مصرف آن به صورت روزشمار افزوده شد. اما با تحولات سیاسی بسیار وسیعی که در ایران رخ داد مصرف این ماده شکل جدیدی به خود گرفت.ابتدا در اواخر قرن نوزدهم و اوایل قرن بیستم در دوره ناصر الدین شاه کشت تریاک در اطراف تهران به صورت آزمایشی صورت گرفت.
با رشد و گسترش استعمال در ایران مصرف و حتی تولید انواع مختلفی از مواد مخدر رواج وسیعی می یابد و این رویه حتی به صادارت تریاک به عنوان یکی از کالاهای بسیار سود آور برای دولت های ایران تا قبل از انقلاب محسوب میشد.
بعد از انقلاب تلاش های گسترده ای در جهت مبارزه با ورود یا تولید و پخش اینگونه مواد صورت گرفته اما به رغم تمهیدات صورت گرفته هر روز جوانان و بزرگسالان بیشتری گرفتار این پدیده شوم می گردند.(قراباغی.1387)
در بین پزشکان ایرانی بوعلی سینا و زکریای رازی جزء اوین اشخاصی بودند که به خواص دارویی تریاک پی برده و از آن به عنوان تسکین دهنده (مسکن) بسیار قوی برای معالجه بیماران استفاده می کردند.
در زمینه مبارزه با معضل اعتیاد اولین قانون ممنوعیت مصرف به سال 1290 بر می گردد. در سال 1317 مقدار صادرات رسمی تریاک 468 تن بود که قریب به 10 /. درآمد دولت را تشکیل میداد. مروری بر روند تحولات سوء مصرف مواد مخدر نشان میدهد که هر 10 تا 15 سال یکبار ، جامعه با تصویب قوانین جدید برای مبارزه با اعتیاد اقدام کرده است.

دسته بندی : پایان نامه ارشد

پاسخ دهید