دانشگاه آزاد اسلامي
واحد تهران مرکزي
دانشکده روانشناسي و علوم اجتماعي، گروه علوم تربيتي
پايان نامه براي دريافت درجه کارشناسي ارشد (M.A)
گرايش : مديريت آموزشي
عنوان :
بررسي رابطه سلامت سازماني مدارس با پيشرفت تحصيلي دانش آموزان راهنمايي منطقه 8 شهر تهران
استاد راهنما :
دکتر مهدي شريعتمداري
استاد مشاور :
دکتر مهدي دوايي
پژوهشگر :
سيده رضوان ميرزاجاني
زمستان 1391
تقديم به:
اين رساله را تقديم مي کنم به پدر و مادر عزيزم
به همسر و فرزند دلبندم
و تمامي عزيزاني که دوستشان دارم
تشکر و قدر داني:
سپاس خداوندگارم را که به اينجانب فرصت شناخت بيشترش داد.
از جناب آقاي دکتر مهدي شريعتمداري استاد راهنماي اينجانب که در تهيه رساله متحمل زحمت زيادي شدند،تشکر مي نمايم.
همچنين تشکر مي کنم از برادرم که کمک هاي زيادي به من کرد.
از پسرم پارسان که مشوق من بود.
و از همسرم که پشتيبان من بود.
بسمه تعالي
تعهد نامه اصالت پايان نامه كارشناسي ارشد
اينجانب سيده رضوان ميرزا جاني دانش آموخته مقطع کارشناسي ارشد ناپيوسته به شماره دانشجويي در رشته علوم تربيتي – مديريت آموزشي که در تاريخ //1391 از پايان نامه خود تحت عنوان : بررسي رابطه سلامت سازماني مدارس با پيشرفت تحصيلي دانش آموزان راهنمايي منطقه 8 شهر تهران با کسب نمره و درجه دفاع نموده ام بدين وسيله متعهد مي شوم :
1. اين پايان نامه حاصل تحقيق و پژوهش انجام شده توسط اينجانب بوده و در مواردي که از دستاوردهاي علمي و پژوهشي ديگران ( اعم از پايان نامه ، کتاب ، مقاله و … ) استفاده نموده ام ، مطابق ضوابط و رويه هاي موجود ، نام منبع مورد استفاده و ساير مشخصات آن را در فهرست ذکر و درج کرده ام.
2. اين پايان نامه قبلاً براي دريافت هيچ مدرک تحصيلي ( هم سطح ، پايين تر يا بالاتر ) در ساير دانشگاهها و مؤسسات آموزش عالي ارائه نشده است.
3. چنانچه بعد از فراغت از تحصيل ، قصد استفاده و هر گونه بهره برداري اعم از چاپ کتاب، ثبت اختراع و … از اين پايان نامه داشته باشم ، از حوزه معاونت پژوهشي واحد مجوزهاي مربوطه را اخذ نمايم.
4. چنانچه در هر مقطع زماني خلاف موارد فوق ثابت شود، عواقب ناشي از آن را بپذيرم و واحد دانشگاهي مجاز است با اينجانب مطابق ضوابط و مقررات رفتار نموده و در صورت ابطال مدرک تحصيلي ام هيچ گونه ادعايي نخواهم داشت.
نام و نام خانوادگي :
تاريخ و امضاء :
بسمه‌تعالي
در تاريخ 17/11/1391
دانشجوي کارشناسي ارشد سيده رضوان ميرزا جاني از پايان نامه خود دفاع نموده و با نمره 18 بحروف هجده و با درجه عالي مورد تصويب قرار گرفت.
امضاء استاد راهنما
بسمه تعالي
دانشگاه آزاد اسلامي – واحد تهران مركزي
دانشکده روانشناسي و علوم اجتماعي
(اين چکيده به منظور چاپ در پژوهش نامه دانشگاه تهيه شده است)
كد شناسايي پايان‌نامه : 10121212911005نام واحد دانشگاهي: تهران مركزي كد: 101عنوان پايان نامه: بررسي رابطه سلامت سازماني مدارس با پيشرفت تحصيلي دانش آموزان راهنمايي منطقه 8 شهر تهران تاريخ شروع پايان نامه: 21/2/91
تاريخ اتمام پايان نامه: 17/11/91نام ونام خانوادگي دانشجو: سيده رضوان ميرزاجاني
شماره دانشجويي: 88726300003
رشته تحصيلي: مديريت آموزشياستاد /استادان راهنما: دکتر مهدي شريعتمداري
استاد/استادان مشاور: دکتر مهدي دواييآدرس: تهران-بزرگراه رسالت خ حيدرزماني خ فرجام کوچه صالحيچكيده پايان نامه ( شامل خلاصه، اهداف، روش هاي اجرا و نتايج به دست آمده):
پژوهش حاضر تحت عنوان (بررسي رابطه سلامت سازماني مدارس با پيشرفت تحصيلي دانش آموزان راهنمايي منطقه 8 شهر تهران) انجام شده است. هدف از اين پژوهش، بررسي رابطه بين سلامت سازماني دبيران با پيشرفت تحصيلي دانش آموزان مقطع راهنمايي مي باشد، که با نمونه آماري 250 نفري متشکل از دبيران زن و مرد از منطقه 8 وبا استفاده از جدول کرجسي و مورگان تعيين وبه روش تصادفي ساده انتخاب گرديده است. در اين پژوهش مولفه هاي( يگانگي نهادي، ملاحظه گري، ساخت دهي، پشتيباني منابع، روحيه و تاکيد علمي مدرسه عوامل اصلي مورد سنجش در سلامت سازماني بوده است. همچنين رابطه هر يک از اين ابعاد بر پيشرفت تحصيلي دانش آموزان مورد بررسي قرار گرفت. با توجه به هدف و نوع پژوهش، ابزار جمع آوري داده ها از پرسشنامه استاندارد سلامت سازماني (OHI) با 38 سوال براي ارزيابي سلامت سازماني و براي ارزيابي پيشرفت تحصيلي از ميانگين معدل دانش آموزان آنها استفاده شده است. براي تجزيه و تحليل داده ها از نرم افزار SPSS استفاده شده و تجزيه و تحليل داده ها در راستاي بررسي فرضيه تحقيق از طريق آزمون همبستگي پيرسون، آزمون لوين، تحليل واريانس، آزمون تعقيبي توکي پرداخته شده است. براي تجزيه و تحليل سوالات پژوهش از برخي آمار توصيفي استفاده شده و به توصيف ميانگين، انحراف استاندارد، کجي و کشيدگي متغير هاي تحقيق پرداخته شده است.نتايج آزمون نشان داده است که سلامت سازماني رابطه مستقيم، مثبت و معناداري با پيشرفت تحصيلي در دانش آموزان دارد. يافته ها اين پيشنهاد را مطرح مي کند که ارتقاء هر چه بيشتر سطح سلامت سازماني و توجه به مولفه هاي آن، در پيشرفت تحصيلي دانش آموزان موثر خواهد بود.
واژگان کليدي: سلامت سازماني، پيشرفت تحصيلي، دانش آموزان منطقه 8نظر استاد راهنما براي چاپ در پژوهش نامه دانشگاه مناسب است ? تاريخ وامضا:
مناسب نيست?
فهرست مطالب
عنوان صفحه
چکيده
فصل اوّل : كليات پژوهش
مقدمه.2
1-1 بيان مسئله.4
2-1 اهميت و ضرورت پژوهش .5
3-1 اهداف پژوهش.6
4-1 فرضيه ها و سوالات جانبي پژوهش.7
5-1 تعاريف نظري.7
6-1 تعاريف عملياتي……………………………………………………………………………………………………. 9
فصل دوم : ادبيات و پيشينه تحقيق
مقدمه12
1-2 مفهوم سلامت12
2-2 مفهوم سازمان13
3-2 مفهوم سلامت سازماني13
4-2 تاريخچه سلامت سازماني14
5-2 تعاريف سلامت سازماني15
6-2 مولفه هاي سلامت سازماني16
7-2 سلامت سازماني از ديدگاه نظريه پردازان19
8-2 اهميت سلامت سازماني در آموزش و پرورش24
9-2 سلامت سازماني در مدرسه25
10-2 مشخصه هاي فضاهاي کاري سالم 27
11-2 پيشرفت تحصيلي28
12-2 پيشرفت تحصيلي و عوامل موثر بر آن31
13-2 خانواده و پيشرفت تحصيلي43
14-2 پيشينه داخلي تحقيق44
15-2 پيشينه خارجي تحقيق46
فصل سوم : روش اجراي تحقيق
مقدمه: 50
1-3روش تحقيق50
2-3 جامعه آماري50
3-3 حجم نمونه آماري51
4-3 ابزار اندازه گيري داده ها51
5-3 تعيين روايي و پايايي داده ها52
6-3 روش تجزيه و تحليل داده ها53
فصل چهارم: يافتههاي پژوهش
مقدمه55
1-4 ويژگيهاي جمعيتشناختي56
2-4 شاخص هاي توصيفي پژوهش………………………………………………………………………………..59
3-4 يافته هاي استنباطي………………………………………………………………………………………………..60
4-4 تحليل رگرسيون پيشرفت تحصيلي…………………………………………………………………………..67
5-4 يافته هاي جانبي…………………………………………………………………………………………………….69
فصل پنجم: نتيجه گيري و پيشنهادها
مقدمه82
1-5 خلاصه پژوهش82
2-5 نتيجه گيري كلي82
3-5 فرضيه ها و نتايج آن83
4-5 نتايج يافته هاي جانبي85
5-5 محدوديت ها89
6-5 پيشنهادات89
منابع و مأخذ99
پيوست ها و ضمائم104
فهرست جداول
عنوان صفحه
جدول 1-3: جامعه آماري51
جدول 2-3: سوالات مربوط به هر يک از فرضيه ها در پرسشنامه53
جدول 3-3: جدول آلفاي کرونباخ هر يک از متغيرها54
جدول 1-4: توزيع فراواني و درصد نمونه آماري به تفکيک مدرک تحصيلي57
جدول 2-4: توزيع فراواني و درصد نمونه آماري به تفکيک سابقه کار58
جدول 3-4: توزيع فراواني و درصد نمونه آماري به تفکيک رشته تحصيلي59
جدول 4-4: شاخص هاي توصيفي متغيرهاي پژوهش 60
جدول 5-4: نتايج مقدار کلموگروف اسميرونوف براي بررسي نرمال بودن توزيع يگانگي نهادي………………………………………..61
جدول 6-4: نتايج ضريب همبستگي پيرسون براي بررسي رابطه يگانگي نهادي با پيشرفت تحصيلي 62
جدول 7-4: نتايج مقدار کلموگروف اسميرونف براي بررسي نرمال بودن توزيع ملاحظه گري 62
جدول 8-4: نتايج ضريب همبستگي پيرسون براي بررسي رابطه ملاحظه گري با پيشرفت تحصيلي 62
جدول 9-4: نتايج مقدار کلموگروف اسميرونف براي بررسي نرمال بودن توزيع ساختدهي63
جدول 10-4: نتايج ضريب همبستگي پيرسون براي بررسي رابطه ساخت دهي با پيشرفت تحصيلي 63
جدول 11-4: نتايج مقدار کلموگروف اسميرونف براي بررسي نرمال بودن توزيع64
جدول 12-4: نتايج ضريب همبستگي پيرسون براي بررسي رابطه پشتيباني منابع با پيشرفت تحصيلي64
جدول 13-4: نتايج مقدار کلموگروف اسميرونف براي بررسي نرمال بودن توزيع تاکيد علمي65
جدول 14-4: نتايج ضريب همبستگي پيرسون براي بررسي رابطه تاکيد علمي باپيشرفت تحصيلي65
جدول 15-4: نتايج مقدار کلموگروف اسميرونف براي بررسي نرمال بودن توزيع روحيه66
جدول 16-4: نتايج ضريب همبستگي پيرسون براي بررسي رابطه روحيه باپيشرفت تحصيلي66
جدول 17-4: خلاصه تحليل رگرسيون پيشرفت تحصيلي 67
جدول 18-4: نتايج تحليل واريانس يکراهه مربوط به عوامل پيشرفت تحصيلي 68
جدول 19-4: ضرايب رگرسيون پيشرفت تحصيلي…………………………………………………………………………………………………………….68
جدول 20-4: ميزان t و سطح معناداري آن در مولفه يگانگي نهادي………………………………………………………………………………70
جدول 21-4: ميزان t و سطح معناداري آن در مولفه ملاحظه گري………………………………………………………………………………..70
جدول 22-4: ميزان t و سطح معناداري آن در مولفه ساخت دهي ………………………………………………………………………………..71
جدول 23-4: ميزان t و سطح معناداري آن در مولفه پشتيباني ……………………………………………………………………………………..71
جدول 24-4: ميزان t و سطح معناداري آن در مولفه تاکيد علمي………………………………………………………………………………….72
جدول 25-4: ميزان t و سطح معناداري آن در مولفه روحيه…………………………………………………………………………………………73
جدول 26-4: نتايج آزمون اثرات بين گروهي تحليل واريانس يکراهه مدارک تحصيلي و مولفه هاي سلامت سازماني……………73
جدول 27-4: نتايج آزمون اثرات بين گروهي تحليل واريانس يکراهه رشته تحصيلي و مولفه هاي سلامت سازماني………………74
جدول 28-4: نتايج آزمون اثرات بين گروهي تحليل واريانس يکراهه سوابق کاري و مولفه هاي سلامت سازماني………………..75
جدول 29-4: مقادير ضرايب همبستگي مولفه هاي سلامت سازماني و پيشرفت تحصيلي و ضرايب فيشر معادل آنها در دبيران
رشته علوم پايه…………………………………………………………………………………………………………………………………………………….76
جدول 30-4: مقادير ضرايب همبستگي مولفه هاي سلامت سازماني و پيشرفت تحصيلي و ضرايب فيشر معادل آنها در دبيران
رشته علوم رياضي……………………………………………………………………………………………………………………………………………….77
جدول 31-4: مقادير ضرايب همبستگي مولفه هاي سلامت سازماني و پيشرفت تحصيلي و ضرايب فيشر معادل آنها در دبيران
رشته علوم انساني……………………………………………………………………………………………………………………………………………….78
جدول 32-4: مقادير ضرايب فيشر جهت مقايسه تفاوت همبستگي در دبيران رشته علوم پايه و رياضي ……………………………79
جدول 33-4: مقادير ضرايب فيشر جهت مقايسه تفاوت همبستگي در دبيران رشته علوم پايه و انساني…………………………….79
جدول 34-4: مقادير ضرايب فيشر جهت مقايسه تفاوت همبستگي در دبيران رشته علوم رياضي و انساني……………………….80
فهرست نمودارها
عنوان صفحه
نمودار1-4: توزيع فراواني نمونه اماري به تفکيک جنسيت57
نمودار2-4: توزيع فراواني و درصد نمونه آماري به تفکيک مدرک تحصيلي58
نمودار3-4: توزيع فراواني و درصد نمونه آماري به تفکيک سابقه کار59
نمودار4-4: توزيع فراواني و درصد نمونه آماري به تفکيک رشته تحصيلي60
چکيده:
پژوهش حاضر تحت عنوان (بررسي رابطه سلامت سازماني مدارس با پيشرفت تحصيلي دانش آموزان راهنمايي منطقه 8 شهر تهران) انجام شده است. هدف از اين پژوهش، بررسي رابطه بين سلامت سازماني دبيران با پيشرفت تحصيلي دانش آموزان مقطع راهنمايي مي باشد، که با نمونه آماري 250 نفري متشکل از دبيران زن و مرد از منطقه 8 وبا استفاده از جدول کرجسي و مورگان تعيين وبه روش تصادفي ساده انتخاب گرديده است. در اين پژوهش مولفه هاي( يگانگي نهادي، ملاحظه گري، ساخت دهي، پشتيباني منابع، روحيه و تاکيد علمي مدرسه عوامل اصلي مورد سنجش در سلامت سازماني بوده است. همچنين رابطه هر يک از اين ابعاد بر پيشرفت تحصيلي دانش آموزان مورد بررسي قرار گرفت. با توجه به هدف و نوع پژوهش، ابزار جمع آوري داده ها از پرسشنامه استاندارد سلامت سازماني (OHI) با 38 سوال براي ارزيابي سلامت سازماني و براي ارزيابي پيشرفت تحصيلي از ميانگين معدل دانش آموزان آنها استفاده شده است. براي تجزيه و تحليل داده ها از نرم افزار SPSS استفاده شده و تجزيه و تحليل داده ها در راستاي بررسي فرضيه تحقيق از طريق آزمون همبستگي پيرسون، آزمون لوين، تحليل واريانس، آزمون تعقيبي توکي پرداخته شده است. براي تجزيه و تحليل سوالات پژوهش از برخي آمار توصيفي استفاده شده و به توصيف ميانگين، انحراف استاندارد، کجي و کشيدگي متغير هاي تحقيق پرداخته شده است.
نتايج آزمون نشان داده است که سلامت سازماني رابطه مستقيم، مثبت و معناداري با پيشرفت تحصيلي در دانش آموزان دارد. يافته ها اين پيشنهاد را مطرح مي کند که ارتقاء هر چه بيشتر سطح سلامت سازماني و توجه به مولفه هاي آن، در پيشرفت تحصيلي دانش آموزان موثر خواهد بود.
واژگان کليدي: سلامت سازماني، پيشرفت تحصيلي، دانش آموزان منطقه 8
فصل اول
کليات تحقيق
مقدمه
جهان امروز بيش از هر زمان ديگري به يک جهان سازماني مبدل شده است بدين ترتيب اهميت سازمان ها که بيشترين دوران زندگي انسان در آنها سپري مي شد روز به روز آشکار تر و نقش آنها در تحقق هدفهاي انساني روشن تر مي گردد (جاسبي، 1385، ص42). در واقع سازمانها در رهبردي دنياي معاصر نقش دارند و جايگاه والا و برجسته اي در ساختار فرهنگي و اجتماعي جوامع پيدا کرده اند و بسياري از فعاليتهاي اساسي و حياتي مربوط به زندگي مردم در سازمانها انجام مي گيرد و زندگي بدون وجود سازمانهاي گوناگون آموزشي، صنعتي، بازرگاني، خدماتي، سياسي، نظامي و غيره تقريباً مقدور نيست با وجود اين، نيل به موفقيت و پيشرفت همه جانبه و تأمين رفاه و آسايش به صرف وجود سازمان ها تحقق نمي يايد، بلکه براي اين منظور به سازمان هاي کار آمد و اثر بخش نياز است ( کورمن، ترجمه شکر کن،1383). از مهمترين سازمانها مي توان به سازمان آموزش و پرورش اشاره کرد که اثر بخش و کارآمدي آن تأثير بسزايي در فعاليت و رشد سازمانهاي ديگر دارد. در بين عوامل مختلفي که در توسعه جامعه مطرح مي شود، آموزش و پرورش از مهمترين عوامل رشدي به حساب مي آيد. تعليم و تربيت سبب افزايش دانش، مهارت، درک و توانايي انسانها مي شود (مير کمالي،1383، ص160). بر اساس رويکرد سيستمي، هر جامعه به عنوان يک نظام کلي در نظر گرفته مي شود که در درون خود داراي سازمانهايي مي باشد، هريک از اين سازمانها به منزله يک خرده نظام مي بايست در کنار يکديگر همگام و هماهنگ، در جهت تحقق هدف نظام بزرگ تر گام بردارند. شرط اين همگامي و هماهنگي اين است که سازمان ها از ويژگي هاي لازم و کافي يک سازمان سالم برخوردار باشند (هوي و ميسکل، ترجمه عباس زاده،1383). مدرسه نيز که از خرده نظام هاي آموزش و پرورش سيستمي باز است که براي ادامه فعاليت و بقاي خود بايد شرايط متغير محيطي سازگار شود تا بتواند با اثر بخشي فعاليت کرده و در دراز مدت دوام بياورد (علاقه بند، 1377، ص184). و اين سازگاري با شرايط در جهت اثر بخشي از خصوصيات سازمانهاي سالم است. حال اين سؤال مطرح مي شود که سلامت سازماني چيست ؟
سازمانها مي توانند مانند افراد و خانواده ها سالم و بالنده يا نا سالم و پريشان باشند. وظيفه ي اساسي هر مدير موفق آن است که نشانه هاي سازمان سالم را بشناسد و بخشي از فعاليتهاي خود را معطوف ايجاد فضاي رواني که کارکنان تحت نظارت رشد يابند و با علاقه به کار خلاق بپردازند (ساعتچي، 1376، ص134). از مشخصات يک سازمان سالم آن است که سلامت جسمي و رواني کارکنان آن به جهان اندازه مورد توجه و علاقه اي مديريت سازمان قرار مي گيرد که توليد و بهره وري مورد تأکيد قرار گرفته است. مديريت اثر بخشي بدون توجه به اعتقاد به سلامت رواني کارکنان و در نتيجه توجه به سلامت سازماني کارکنان حاصل نمي شود (ساعتچي، 1376، ص33). به اعتقاد مايلز (1969)1 دوام و پايداري سازمانها در محيط خود و رشد و گسترش توانايي خود جهت سازگاري با آن منوط به برخورداري از سلامت مي باشد. لايدن و کلينگل (2002)2 نيز اظهار مي دارند که سازمان ها در صورتي مي توانند وظايف خود را به طور جداگانه انجام دهند و رشد يابند که از سلامت برخوردار باشند. با توجه به آنکه از سازمانآموزش و پرورش به عنوان صنعت رشد نام مي برند و منزلت اجتماعي آن افزايش يافته و شمار مؤسسات و خدمات آموزشي گسترش پيدا کرده است و اين صعود و رشد خدمات و بودجه مستلزم بهبود کمي و کيفي اين سازمان به طور هماهنگ است (علاقه بند، 1378). به نظر مي رسد بايد به مدارس به عنوان تامين کننده نيروي انساني مورد نياز ساير سازمانها، توجه خاصي صورت بگيرد چون مدارس، جز معدود سازمانهايي هستند که بطور مستقيم و يا غير مستقيم بر سازمانهاي ديگر تأثير مي گذارند. براي اين منظور بايد بستر مناسب بهبود کمي و کيفي مدارس فراهم شود و اين امکان پذير نخواهد بود مگر با شناخت مشکلات و عوامل تأثير گذار بر جو مدارس. يکي از مفاهيمي که در نيمه ي دوم قرن بيستم براي شناخت مدارس در نتيجه تحقيقات توسعه داده شده ي مفهوم سلامت سازماني مدارس مي باشد. سلامت سازماني مدرسه چارچوب ديگري براي مفهوم سازي جو عمومي مدرسه است. مفهوم سلامت مثبت در يک سازمان توجه را به شرايطي جلب مي کند که رشد و توسعه ي سازمان را تسهيل کـرده يا مـــوجب پويايي هاي سازمــاني مي باشد (هوي و ميسکل، ترجمه عباس زاده، 1382، ص448). مدارس سالم معلمان متعهد و با روحيه اي دارند که به يکديگر و به مدير اعتماد دارند، داراي جوي باز هستند و معلمان و دانش آموزان موفقي دارند، در چنين مدارس پيشرفت و رشد دانش آموزان، معلمان و مديران، هدفهاي قابل تحقيقي به حساب آيند. مدارس سالم و پويا موجبات انگيزش و علاقه مندي به کار را در مدير و معلمان فراهم آورده و باعث افزايش کارايي که به نوبه ي خود عامل مهمي در افزايش اثر بخش از جمله پيشرفت تحصيلي دانش آموزان که از جلوه هاي نمايان موفقيت نظام آموزشي مي باشد، مي گردد. مطالب عنوان شده که حاکي از اهميت سلامت سازماني در ايجاد بستري مناسب براي کارايي و اثر بخشي دارد، محقق را بر آن داشت که به بررسي سلامت سازماني و رابطه آن بر پيشرفت تحصيلي دانش آموزان مدارس راهنمايي، بپردازد.
1ـ 1 بيان مسئله
آنچه که در اين پژوهش مورد بررسي اساسي است سلامت سازماني است کـــه متغير مستقل مـــحسوب مي گردد. ماتيو مايلز ” سلامت سازماني را دوام و بقاي سازمان در محيط خود و سازگاري با آن و ارتقاء و گسترش توانايي خود براي سازش بيشتر مي داند ” بنابراين تعريف مدارس به عنوان سازمانهايي که قشر عظيمي از دانش آموزان و مربيان را شامل مي شوند دو وظيفه خطير تعليم و تربيت آينده سازان در ابعاد علمي، صنعتي، سياسي، اجتماعي و اقتصادي کشور را بر عهده دارند، بايد بتوانند همواره با محيط و دگرگوني هاي آن در ارتباط بوده و همگام با اين تغييرات در برنامه هاي خود تجديد نظر کرده و مناسب با اين تحولات حرکت کنند. ماتيو مايلز (1965) سلامت سازماني را به مجموعه اي از خصايص سازماني نسبتاً پر دوام تعريف کرده و اشاره مي کند به اينکه سازمان سالم نه تنها فقط در محيط خود پايدار مي ماند بلکه در دراز مدت قادر است به اندازه کافي با محيط خود سازگار شود و توانايي هاي لازم را براي بقاي خود پيوسته ايجاد کند و گسترش دهد. مايلز براي تعريف و توضيح سلامت سازماني از ده ويژگي مدد گرفته که اين مفهوم پردازي چارچوب اکتشافي براي تفکر درباره سلامت سازماني محسوب مي شود البته کوشش هاي اوليه براي استفاده از آن در مدارس چندان موفقيت آميز نبوده است. از اين رو هوي و همکارانش (1996) با استفاده از تحليل هاي نظري پارسونز و همکارانش (1953) و اتزيوني (1975)3 و همچنين يافته هاي تحقيقاتي بروک اور و همکاران در زمينه اثربخشي مدرسه، مفهوم پردازي کردند و ابزار اندازه گيري جديدي براي سلامت سازماني مدرسه ارائه کردند که درسه سطح نهادي، اداري و فني بيان مي شود.
پارسونز (1976)4 ضمن تأکيد بر اين سطوح معتقد است که همه نظام هاي اجتماعي بايد براي استمرار فعاليت و رشد و پايداري خود، چهار مسئله ي اساسي زير را حل نمايند:
1) انطباق: به دست آوردن منابع کافي و سازگاري با محيط
2) تحقق هدف: دستيابي به اهداف از قبل تعيين شده سازمان
3) يگانگي: ايجاد و حفظ همبستگي درون نظام
4) تداوم: ايجاد در حفظ ارزش هاي بي همتاي نظام (هوي و ميسکل, ترجمه عباس زاده, 1380, ص449).
بدين منظور با توجه به اينکه سلامت سازمان يک اصل تعيين کننده اثر بخش پيشرفت تحصيلي دانش آموزان، تعهد سازمان کارکنان، گرايش انساني معلمان و اعتماد معلمان به همکاري مديران مدارس است. (علاقه بند، 1380، ص29) با مقايسه مدارس از لحاظ سلامت سازماني آنها مي توان مدارس را که از سلامت بيشتر برخوردارند شناخته و نسبت به گسترش مدارسي با اين خصوصيات اقدام نمود زيرا وجود سلامت سازماني براي مدرسه از اهميت خاصي برخوردار است. تحقيق حاضر در نظر دارد سلامت سازماني را بر اساس نظر پارسونز در سطح نهادي بعد يگانگي نهادي، سطح اداري بعد نفوذ مدير در ابعاد (ملاحظه گري، ساخت دهي و حمايت منابع) و در سطح فني در ابعاد (روحيه و تاکيد علمي) مورد ارزيابي قرار دهد. چون اين الگو صراحت لازم را دارد، به جزئيات نيازهايي مي پردازد که براي بقاي يک سيستم، لازم است تأمين گردند. پژوهشگر برآن شد که با يک تحقيق علمي، تأثير سلامت سازماني بر پيشرفت تحصيلي دانش آموزان را به مرحله ي اجراء گذاشته تا در نهايت نتايج اين تحقيق به مديران و مسئولين ذيربط آموزش و پرورش در جهت افزايش سلامت سازماني در مدارس کمک نمايد.
2-1 اهميت و ضرورت تحقيق
نظر به اينکه سلامت سازماني مدارس و اهميت و نقش آن در اثر بخشي مدرسه، از جمله پيشرفت تحصيلي دانش آموزان، براي دست اندرکاران نظام آموزشي و همچنين براي مديران آموزشي مدارس يک مفهوم نسبتاً ناشناخته بود، به اطلاعات کافي و لازم در اين زمينه دست پيدا نکردم، بنابراين اين پژوهش با هدف آشکار کردن روابط بين متغيير سلامت سازماني در رابطه با پيشرفت تحصيلي دانش آموزان مدارس و ارائه آن به برنامه ريزان، مديران و مسئولين امر، به ايجاد تغييرات کيفي در مدارس و اعمال راهبردها و روش هاي مؤثرتر در آنها انجاميد تا بتوان دانش آموزاني کارآمد و خلاق تربيت نمود. ضرورت بررسي وضعيت سلامت سازماني مدارس نه فقط به لحاظ بهبود شرايط کار و پويايي مدارس بلکه به جهت افزايش تعهد سازماني کارکنان، اعتماد اعضاي سازمان به يکديگر و مديريت سازمان اهميت دارد، بلکه باعث تثبيت ابعاد مؤثر در سلامت سازمان همچون، اهداف، ارتباطات کافي، مشارکت در اختيار، بهره وري از منابع، همبستگي، روحيه، استقلال، انطباق پذيري و حل مشکلات مي گردد. ( علاقه بند، 1387)
ريباک (2002)5 معتقد است که تمرکز بر سلامت سازمان، به معناي تمرکز بر موفقيت آن است و امروزه به کار گيري بهينه ي منابع انساني در سازمان و ارائه ي خدمات قشري پسند، به عنوان يک عامل رقابتي در برتري سازماني، منوط به برخورداري از سلامت مي باشد. در مقابل فقدان سلامت سازمان، علاوه بر تهديد زندگي سازمانها مي تواند پيامدهاي ناگواري را به دنبال داشته باشد که به عقيده ي پاتل (2001) از مهمترين پيامدهاي فقدان سلامت سازماني مي توان به موادي چون کاهش رضايت کارکنان، از هم گسيختگي کاري، افزايش اختلافات، کاهش نوآوري، کاهش همکاري و کيفيت خدمات اشاره نمود. مطالعه وضعيت سلامت سازماني مدرسه نه فقط به خودي خود از لحاظ فهم شرايط کار و پويايي هاي آن اهميت دارد بلکه پيش بيني کننده اثر بخشي مدرسه، پيشرفت تحصيلي دانش آموزان، تعهد سازماني کارکنان، گزارش انساني معلمان و اعتماد معلمان به همکاران و مدير مدرسه است. از طرفي مطالعه عوامل مؤثر بر پيشرفت تحصيلي نيز يکي از مهمترين عوامل تحقق اهداف آموزش و پرورش مدرسه مي باشد. بطور کلي اين پژوهش با اطلاعاتي که به دست مي دهد مي تواند:
1) به دست اندرکاران تعليم و تربيت کمک نمايد تا با شناخت سلامت سازمان مدارس و زمينه هاي مربوط به انتخاب راهبردها و راهکارهاي عملي در جهت ايجاد جو سازماني مناسب در مدارس تلاش نمايند.
2) به مديران و دست اندرکاران آموزشي کمک مي نمايد ، که با کسب آگاهي از نقاط قوت و ضعف در جهت هدف گذاري درست و واقع بينانه گام بردارند و محيطي سالم و با نشاط براي تأمين و پرورش نيروي انساني کار آمد فراهم آورند.
3) با بررسي سلامت مدارس مي توان با ايجاد شرايط کاري مناسب ، زمينه را براي کارايي و اثر بخشي هر چه بيشتر مدارس فراهم کرد.
4) با مرور و بررسي يافته هاي تحقيقات و نظريه هاي مربوط به سلامت سازمان مدارس مباني نظري لازم در مورد سلامت سازمان را براي استفاده برنامه ريزان ، سياستگذاران ، مديران و مدرسين به وجود آورد که با آگاهي بيشتري در زمينه طراحي برنامه هايي در جهت بهبود کيفيت آموزش و پرورش و مدارس عمل نمايند.

3-1 اهداف تحقيق
هدف کلي: بررسي رابطه سلامت سازماني با پيشرفت تحصيلي دانش آموزان راهنمايي شهر تهران.
اهداف جزئي:
– بررسي رابطه يگانگي نهادي ( توانايي مدرسه براي سازگاري با محيط و مبارزه با خواستهاي نا معقول بيروني) با پيشرفت تحصيلي.
– بررسي رابطه ملاحظه گري مدير (توجه صادقانه مدير نسبت به معلمان به عـنوان همـــکاران حرفه اي) با پيشرفت تحصيلي.
– بررسي رابطه ساخت دهي (مشخص شده انتظارات شغلي ، استاندارد هاي عملکرد و روش هاي انجام کار) با پيشرفت تحصيلي.
– بررسي رابطه حمايت منابع (در دسترس بودن وسايل و مواد آموزشي) با پيشرفت تحصيلي.
– بررسي رابطه روحيه کارکنان (وجود يک جو دوستانه بين همکاران) با پيشرفت تحصيلي.
– بررسي رابطه تأکيد علمي (جدي و منظم بودن محيط يادگيري و ارزش تلقي شدن پيشرفت تحصيلي از سوي دانش آموزان) بر پيشرفت تحصيلي.
4-1 سؤالات پژوهش:
سؤال اصلي: آيا بين سلامت سازماني و پيشرفت تحصيلي دانش آموزان رابطه وجود دارد؟
سؤالات فرعي:
– آيا بين سلامت سازماني در بعد يگانگي نهادي در مــدارس با پيشرفت تحصيلي رابطه وجود دارد؟
– آيا بين سلامت سازماني در بعد ملاحظه گري در مدارس با پيشرفت تحصيلي رابطه وجود دارد؟
– آيا بين سلامت سازمان در بعد ساخت دهي در مدارس با پيشرفت تحصيلي رابطه وجود دارد؟
– آيا بين سلامت سازماني در بعد حمايت منابع در مدارس با پيشرفت تحصيلي رابطه وجود دارد؟
– آيا بين سلامت سازماني در بعد روحيه در مدارس با پيشرفت تحصيلي رابطه وجود دارد؟
– آيا بين سلامت سازماني در بعد تأکيد علمي در مدارس با پيشرفت تحصيلي رابطه وجود دارد؟
5-1 تعاريف واژگان و اصطلاحات:
تعاريف نظري:
– سلامت سازماني: سلامت سازماني عبارت از توانايي مدرسه در حفظ بقاء و سازش با محيط پيرامون و توسعه و گسترش اين توانايي مي باشد که در سه سطح فني، ادراکي و نهادي مورد بررسي و توجه قرار مي گيرد. (هوي و ميسکل، ترجمه عباس زاده، 1371)
الف) سطح نهادي
بر حسب يگانگي و انسجام مدرسه مورد آزمايش قرار مي گيرد . يگانگي نهادي عبارت از توانايي مدرسه براي تطابق با محيط و سازش با روش هايي است که سلامت برنامه ي آموزشي را حفظ کند. مدارسي که داراي يگانگي نهادي مي باشند از تقاضاي غير معقول والدين و محل درامان هستند.
ب) سطح اداري
سطح اداري به چهار جنبه از مديريت توجه دارد :
نفوذ مدير در مقامات مافوق (توانايي مدير به اثر گذاري برروي مافوق براي ترغيب به اعتناي بيشتر به مسائل)
ملاحظه گري مدير (توجه صادقانه مدير نسبت به معلمان به عنوان همکاران حرفه اي)
ساخت دهي (مشخص شدن انتظارات شغلي، استاندارهاي عملکرد و روش هاي انجام کار)
پشتيباني منابع (در دسترس بودن وسايل و مواد آموزشي)
ج) سطح فني
روحيه (درجه رضايتي که معلم از ارضاي نيازمند يهــاي خـــودش به وسيله ي شغلش تحصيل مي کند و اعتماد متقابل و احترام و دوستي که بين معلمان وجود دارد)
تأکيد به مسائل علمي (جدي و منظم بودن محيط يادگيري و ارزش تلقي شدن پيشرفت علمي از سوي دانش آموزان) (هوي و ميسکل، ترجمه عباس زاده، 1371،ص43).
ابعاد سلامت سازماني:
* يگانگي نهادي: مدرسه اي را توضيح مي دهد که داراي يگانگي در برنامه آموزشي خود مي باشد. مدرسه به علائق کوچک از طرف جامعه ي محلي و درخواست هاي والدين معتقد است و قادر است به طور موفقيت آميزي با نيروي بيروني مخرب سازش کند.
* ملاحظه گري: نشان دهنده ي رفتاري از مدير است که دوستانه ، حمايتي ، باز و همکارانه است .
* ساخت دهي: به رفتاري از مدير اشاره مي کند که وظيفه مدار و موفقيت مدار است. مدير انتظارات خود را براي هيئت آموزشي روشن کرده و استانداردهاي دقيق عملکرد را حفظ مي کند.
* حمايت منابع: به مدرسه اي اشاره مي کند که داراي مواد و وسايل آموزشي لازم بوده و وسايل اضافي ديگر به راحتي قابل حصول است.
* روحيه: به احساس اطمينان ، اعتماد ، همدردي و دوستي که در بين معلمان وجود دارد اشاره مي کند. معلمان احساس خوبي به يکديگر داشته و در عين حال احساس مي کنند که کار خوبي انجام مي دهند.
* تاکيد علمي: به تأکيد مدرسه براي يادگيري دانش آموزان اشاره مي کند. اهداف علمي ، سطح بالا ولي قابل حصول براي دانش آموزان وضع شده است. محيط يادگيري ، منظم و جدي است. معلمان به توانايي دانش آموزان براي موفقيت در يادگيري اعتماد دارند و دانش آموزان نيز سخت کار کرده و براي آنهايي که از نظر علمي پيشرفت خوبي دارند احترام قائل هستند ( هوي و ميسکل، ترجمه عباس زاده، 1380، ص453).
تعاريف عملياتي:
* سلامت سازماني: با توجه به اينکه سلامت سازماني عبارت است از توانايي مدرسه در حفظ بقاء و سازش با محيط پيرامون و توسعه و گسترش آن،در اين تحقيق سلامت سازماني در ابعاد ششگانه منتج از سه سطح (نهادي، اداري و فني) طبق نظريه پارسونز به وسيله پرسشنامه استاندارد (OHI) با 38 سؤال سنجيده مي شود.
* يگانگي نهادي: توانايي مدرسه براي تطابق با محيط و سازش با روشهايي که سلامت برنامه آموزشي را حفظ کند که در اين تحقيق از طريق سوالات (1 ، 18، 24، 30، 33) پرسشنامه سنجيده مي شود.
* ملاحظه گري: نشان دهنده رفتار مدير که دوستانه، حمايتي، باز و همکارانه است و با سؤالات
(2، 7 ، 13 ، 19 ، 25) پرسشنامه سنجيده مي شود.
* ساخت دهي: رفتاري از مدير که وظيفه مدار و موفقيت مدار است و از طريق سؤالات
(3، 8، 14 ، 20، 26) پرسشنامه سنجيده مي شود.
* حمايت منابع: به مدرسه اي که داراي مواد و وسايل آموزشي لازم براي استفاده کارکنان است که در اين تحقيق از طريق سؤالات (4، 9، 15، 21، 27) پرسشنامه سنجيده مي شود.
* روحيه: به احساس اعتماد، اطمينان، همدردي و انجام کار در بين معلمان اشاره دارد که از طريق از طريق سؤالات (5، 10، 16، 22، 28، 31، 34، 36، 38) پرسشنامه سنجيده مي شود.
* تأکيد علمي: به کسب موفقيت و يادگيري دانش آموزان اشاره دارد که از طريق سؤالات
(6، 11، 17، 23،29،32،35، 37)پرسشنامه سنجيده مي شود (هوي و ميسکل، ترجمه عباس زاده، 1380، ص453).
پيشرفت تحصيلي :
هر حالتي که در جريان ارتقاء تحصيلي نشان دهنده وضع مطلوب باشد (خوش ترکيب، 1357، ص9). در تعريف ديگر پيشرفت تحصيلي عبارت است از ميزان تحقق اهداف آموزشي در قالب معيارهاي قابل سنجش که به وسيله ي آزمونهاي کتبي و عملي در طي سال تحصيلي که توسط هر دانش آموزان در قالب واژه امتحان کسب مي شود (فصلنامه علوم تربيتي روانشناسي دانشگاه الزهرا ، سال نهم).
در پژوهش حاضر پيشرفت تحصيلي از طريق معدل، نيم سال دوم، سال تحصيلي 91ـ90 هر دانش آموز به دست مي آيد.
فصل دوم
ادبيات و پيشينه تحقيق
مقدمه
سلامت سازماني، يکي از گوياترين و بديهي‏ترين شاخص هاي اثربخشي سازماني است. در يک سازمان سالم مدير رفتاري کاملا دوستانه و حمايتگر با کارمندان خود دارد و در برنامه هاي خود داراي يگانگي است. کارمندان نيز تمايل بيشتري براي ماندن و کار کردن در سازمان دارند و به طور موثرتري کارها را انجام مي دهند. ” مايلز ” معتقد است سلامت سازماني به دوام و بقاي سازمان در محيط خود, سازگاري با آن و ارتقا و گسترش توانايي خود براي سازش بيشتر اشاره مي كند. ” هرزبرگ ” عواملي چون طرز تلقي و برداشت كاركنان، شيوه اداره امور، خط‌ مشي‌هاي سازمان، ماهيت و ميزان سرپرستي، امنيت كاري، شرايط كاري، مقام و منزلت، سطح حقوق و دستمزد، استقرار روابط متقابل دو جانبه، سرپرستان، همگنان و مرئوسان و زندگي شخصي كاركنان را براي تأمين و حفظ سلامت سازمان لازم دانسته است و معتقد است نبود اين عوامل ممكن است چنان كارمندان را دچار عدم رضايت سازد كه سازمان را ترك كرده و موجوديت آن را به مخاطره اندازند.
و اما در آموزش و پرورش که به عنوان اساس و زيربناي توسعه فرهنگي، اجتماعي، اقتصادي و سياسي هر جامعه است، كه امروزه در اغلب كشورها به عنوان صنعت رشد قلمداد مي شود و بيشترين بودجه دولتي را پس از امور دفاعي به خود اختصاص مي دهد . از آنجايي كه بخش قابل توجهي از فعاليت هاي آموزش و پرورش در مدارس صورت مي گيرد مدارس به عنوان يك نظام اجتماعي حساس و مهم، از جايگاه خاصي برخوردارند. مدارس در صورتي خواهند توانست وظيفه خطيري را كه به دوش آنهاست به نحو احسن انجام دهند كه سازمان هاي سالم و پويايي باشند. جو سازماني سالم و حمايتگر باعث اعتماد بيشتر افراد و روحيه بالاي آنان و بالطبع باعث افزايش كارايي معلمان مي شود كه افزايش كارايي معلمان به نوبه خود عامل مهمي در افزايش اثربخشي مدرسه محسوب مي شود. آموزش و پرورش رسمي، وسيله يا ساخت و كار ويژه تحقق هدف يا هدفهايي براي جامعه به طور كلي و يا بخشي از آن، محسوب مي شود . تحقق موفقيت آميز هدفها، از طريق اعمال مديريت اثربخش، مستلزم شناخت و فهم درست جوانب پيچيده و گوناگون سازمان هاي رسمي است.
1-2 مفهوم سلامت
سلامت به معني فقدان بيماري و نارساييدر يک ارگانيسم (موجود زنده) است. بروز يک بيماري جدي ممکن است به آسيب ديدگي جبران ناپذير ارگانيسم، يا حتي مرگ آن منجرشود. از سوي ديگرفارغ بودن از بيماري نيز بدان معنا نيست که ارگانيسم بهينه عمل کند زيرا که ارگانيسم ممکن است سالم بوده ولي به وظايف و کارکرد خويش عمل نکند. از اين رو در قلمروهاي پزشکي و بهداشت رواني، مفهوم سلامت کامل يا “سلامت مثبت” مورد توجه قرار گرفته است. در حالت سلامت مثبت، ارگانيسم ضمن انجام وظيفه، به رشد و شکوفايي خود ادامه مي دهد قريب به اين مفهوم،خوديابي يا تحقيق ذات است که در روان درماني و آموزش روان انساني بدان اشاره مي شود به زعم”مزلو” خوديابي، ميل رسيدن به آن را دارد. در حالت خوديابي يا تحقيق ذات، استعدادهاي بالقوه شخص شکوفا شده، فعاليت مي يابند (علاقه بند، 1387)
2 – 2 مفهوم سازمان
“سازمان” نوعي خاص از مفهوم کلي تر سيستم (نظام)، به ويژه سيستم باز است به عبارت ديگر، سازمان به عنوان يک سيستم باز از منظومه اي از عناصر تشکيل شده است.که با هم ارتباط و واکنش متقابل داشته، و کل واحدي را به وجود مي آورند.هر سازمان هدف يا هدف هاي ويژه هي دارد و ضمن حفظ خود و تحقق هدف هاي خود، با محيط بيروني سازگار مي شود و از اين رهگذر، وضعيت روابط متقابل بين اجزاي خود را حفظ مي کند. اين تعريف در مورد يک سازمان آموزشي نيز صادق است.
در سازمان آموزشي به عنوان يک سيستم باز ترتيبات سلسه مراتب در سازمان هاي سني ديده نمي شود،زيرا که “اجزاء”به عنوان اشخاص يا واحد هاي کار تلقي نمي شوند بلکه به عنوان اجزاي اجتماعي_رواني سيستم که اشخاص و گروهها راتحت تأثير قرار مي دهند،ملاحظه مي کردند. سازمان آموزشي درمحيطي واقع شده است که دروندراهايي را به صورت پول،کارکنان و کودکان از آن تحويلکه دروندراهايي را به صورت پول،کارکنان و کودکان از آن تحويلکه دروندراهايي را به صورت پول،کارکنان و کودکان از آن تحويل مي گيرند و بروندادهايي را برحسب تحقق اهداف، روحيه و انگيزه يادگيري دانش آموزان بدان تحويل مي دهد. نظام هاي پاداش و تنبيه و همچنين هنجارهاي حاکم بر شيوه ي تعامل هاي ميان شخصي درون نظام آموزشي،



قیمت: تومان


پاسخ دهید