دانشگاه آزاد اسلامي
واحد رشت
دانشکده مديريت و حسابداري
گروه آموزشي حسابداري
پايان نامه تحصيلي جهت اخذ درجه کارشناسي ارشد
رشته :حسابداري

عنوان
رابطه بين ريسک نقدشوندگي و بازده غيرعادي سهام شرکتهاي پذيرفته شده در بورس اوراق بهادارتهران

استاد راهنما
جناب آقاي دکتر مهدي مشکي مياوقي
نگارش
مريم فنون حسني شالکوهي

تابستان 1393
فرم شماره 11

باسمه تعالي
صورتجلسه دفاع
با تأييدات خداوند متعال جلسة دفاع از پاياننامه کارشناسي ارشد آقاي /خانم مريم فنون حسني شالکوهي در رشتة : حسابداري
تحت عنوان: رابطه بين ريسک نقدشوندگي و بازده فيرعادي سهام شرکتهاي پذيرفته شده در بورس اوراق بهادار تهران
با حضور استاد راهنما، استاد (استادان) مشاور و هيأت داوران در دانشگاه آزاد اسلامي- واحد رشت در تاريخ 22/04/93 تشکيل گرديد.
در اين جلسه، پاياننامه با موفقيت مورد دفاع قرار گرفت.
نامبرده نمرة 75/17 ) با احتساب نمره مقاله(، امتياز بسيار خوب دريافت نمود.
استاد راهنما: دکتر مهدي مشکي
هيأت داوران: دکتر غلامرضا محفوطي
دکتر بهنام گيلاني نيا
مدير گروه يا رئيس تحصيلات تکميلي واحد : خانم حسنا قهرماني

معاون پژوهشي و فناوري دانشگاه آزاد اسلامي- واحد رشت

)اطلاعات اين قسمت حتما توسط کارشناس پژوهشي تکميل گردد)
نمره حاصل از ارزشيابي مقاله دوم و بيشتر(دستاورد پژوهشي)، دانشجو طبق بخشنامه شماره 311567/73 مورخه 18/9/92 ( ازسقف 1نمره ) …….. محاسبه و نمره نهايي پايان نامه ( مجموع نمره دفاع و مقاله ) با درجه …………………… و نمره به عدد ……………… به حروف ……………………………………. به تصويب رسيد.

تأييد کارشناس حوزه پژوهشي تأييد معاون پژوهشي و فناوري دانشگاه آزاد اسلامي- واحد رشت

*************** توجه : اين فرم بدون امضاي مسئولين ذيربط و مهر دانشگاه فاقد اعتبار است. ***************
تعهدنامه اصالت رساله پايان نامه

اينجانب دانشجوي مقطع کارشناسي ارشد ناپيوسته/دکتراي حرفه اي/ دکتراي تخصصي در رشته حسابداري با شماره دانشجويي که در تاريخ از پايان نامه/ رساله خود تحت با کسب نمره 17/75و درجه بسيار خوب دفاع نموده ام بدينوسيله متعهد مي شوم:
1-اين پايان نامه/ رساله حاصل تحقيق پژوهش انجام شده توسط اينجانب بوده و در مواردي که از دستاوردهاي علمي و پژوهشي ديگران (اعم از پايان نامه، کتاب، مقاله و …) استفاده نموده ام، مطابق ضوابط وروديه موجود، نام منبع مورد استفاده و ساير مشخصات آن را در فهرست مربوطه ذکر و درج کرده ام.
2- اين پايان نامه/ رساله قبلاً براي دريافت هيچ مدرک تحصيلي(هم سطح، پايين تر يا بالاتر) در ساير دانشگاه ها و مؤسسات آموزش عالي ارائه نشده است.
3- چنانچه بعد از فراغت از تحصيل، قصد استفاده و هر گونه بهره برداري اعم از چاپ کتاب، ثبت اختراع و … از اين پايان نامه داشته باشم، از حوزه معاونت پژوهشي واحد مجوزهاي مربوطه را اخذ نمايم.
4- چنانچه در هر مقطع زماني خلاف موارد فوق ثابت شود، عواقب ناشي از آن را مي پذيرم و واحد دانشگاهي مجاز است با اينجانب مطابق ضوابط و مقررات رفتار نموده و در صورت ابطال مدرک تحصيلي ام هيچگونه ادعايي نخواهم داشت.

نام و نام خانوادگي دانشجو
مريم فنون حسني شالکوهي
تاريخ، امضا، اثر انگشت:
سپاسگزاري:
سپاس ايزد منان را كه توفيق فراگيري علم را برمن عطا فرمود و مرا در مشكلات و سختي‌ها ياري نمود، تا اين رساله را با موفقيت به پايان برسانم.
در طول دوران تحصيلي و تهيه اين پايان نامه از راهنمايي ها و مساعدت‌‌هاي اساتيد و سروران عزيزي بهره ‌برده‌ام كه در اينجا لازم است از همه ايشان مراتب سپاس قلبي و تشكر خالصانه خود را داشته باشــــم.
از استادان ارجمند و مهربانم جناب آقاي دکتر مهدي مشکي مياوقي استاد راهنما، دکتر غلامرضا محفوظي و دکتر بهنام گيلاني نيا اساتيد داور، صميمانه تشکر مي نمايم و برايشان توفيقات روز افزون در خدمات علمي و فرهنگي و آموزشي آرزو مي کنم .
هم چنين تشکر ويژه اي از مديريت پژوهش دانشکده جناب آقاي دکتر شعباني دارم و از خداوند متعال موفقيت هاي بزرگتر در زندگي را برايشان آرزومندم.

تقديم به :

کساني که داشته هاي خود را مديون آنها هستم .
پدر و مادرم
که درمسير پرپيچ وخم زندگي، مشعل اميد را در شب هاي زندگيم به ارمغان آوردند و ياري سبزشان همواره و بي منت، اميد بخش و درتمام زندگي حامي و پشتيبانم بوده است .
باشد که توانسته باشم قطره اي از درياي بي کران محبتهايشان را سپاس گفته باشم.
فهرست مطالب
عنوان صفحه
فصل اول: کليات
1-1 مقدمه3
1-2 بيان مسئله3
1-3 ضرورت تحقيق4
1-4 اهداف تحقيق5
1-5 فرضيه هاي تحقيق5
1-6 جامعه آماري و نحوه گردآوري اطلاعات6
1-7 روش تحقيق6
1-8 استفاده کنندگان از تحقيق7
1-9 تعريف مفاهيم و واژگان عملياتي7
1-10 ساختار کلي تحقيق 9
فصل دوم: ادبيات موضوع و پيشينه تحقيق
2- 1 مقدمه11
2-2 تعريف نقدشوندگي11
2-3 دلايل اهميت نقدشوندگي13
2-3-1 اهميت نقدشوندگي در رشدو توسعه بازار14
2-3-2 نقدشوندگي معياري براي ارزيابي ريسک15
2-3-3 تاثير نقدشوندگي بر هزينه سرمايه15
2-3-4 نقدشوندگي عامل بهبود عملکرد شرکتها و کل اقتصاد16
2-3-5 نقدشوندگي اوراق بهادار عامل مورد توجه در مديريت سبد16
2-3-6 تاثير نقدشوندگي بازار بر بازده سهام17
2-3-7 کاربرد نقدشوندگي در قيمت گذاري دارايي ها17
2-3-8 تاثير نقدشوندگي در نوآوري هاي توسعه اي بازار سرمايه18
2-4 معيارهاي متداول سنجش نقدشوندگي19
2-5 اقدامات لازم جهت افزايش نقدشوندگي بازار21
2-6 مفهوم جهش براي نقدشوندگي 22
2-7 شاخص هاي اندازه گيري نقدشوندگي22
2-8 ميزان سهام شناور آزاد26
2- 9 ريسک نقدشوندگي31
2-10 بازده سهام33
2-11 بازده تحقق يافته در مقابل بازده مورد انتظار 34
2-11-1 بازده تحقق يافته34
2-11-2 بازده مورد انتظار34
2-12 اجزاي بازده34
2-12-1 سود دريافتي34
2-12-2 سود (زيان) سرمايه35
2-13 بازده غيرعادي سهام36
2-14 ريسک39
2-14-1 اندازه گيري ريسک40
2-14-2 منابع ريسک40
2-15 انواع ريسک42
2-15-1رابطه ريسک وبازده 42
2-16 مجموعه سرمايه گذاري43
2-17 ريسک مجموعه سرمايه گذاري43
2-18 تئوري پرتفوليو44
2-19 پيشينه تحقيق45
2-19-1 تحقيقات خارجي45
2-19-2 تحقيقات داخلي48
2-20 خلاصه فصل 50
فصل سوم: روش‌ تحقيق
3-1 مقدمه 52
3 ـ 2 روش تحقيق52
3 ـ 3 جامعه مطالعاتي و نمونه آماري54
3-4 مدل تحقيق و شيوه اندازهگيري متغيرها55
3-4-1 متغير وابسته 56
3-4-2 متغير مستقل57
3-4-3 متغير هاي کنترل57
3 ـ 5 روش و ابزار گردآوري دادهها57
3-6 قلمرو تحقيق 58
3-7 فرضيه هاي تحقيق 59
3-8 پايايي و اعتبار ابزار تحقيق 59
3-9 روش تجزيه و تحليل داده ها60
3-10 آزمون هاي تحقيق60
3-10-1 مدل رگرسيون61
3-10-2 آزمون ريشه واحد62
3-10-3 آزمون خود همبستگي64
3-10-4 آزمون نرمال بودن پسماندها65
3-10-5 همبستگي65
3-10-6 ضريب همبستگي(r)65
3-10-7 ضريب تعيين (2r)67
3-11 خلاصه فصل67
فصل چهارم: تخمين مدل
4-1 مقدمه69
4-2 آمار توصيفي داده هاي تحقيق69
4-3 آزمون مانايي71
4-4 مراحل برآورد مدل72
4-4-1 مدل اول72
4-4-1-1 نتايج حاصل از برآورد مدل اول74
4-4-2 مدل دوم75
4-4-2-1 نتايج حاصل از برآورد مدل دوم76
4-4-3 مدل سوم77
4-4-3-1 نتايج حاصل از برآورد مدل سوم78
4-4-4 مدل چهارم79
4-4-4-1 نتايج حاصل از برآورد مدل چهارم80
4-5 خلاصه فصل81
فصل پنجم: نتيجه گيري و پيشنهادات
5-1 مقدمه83
5-2 نتيجه گيري83
5-3 محدوديت هاي تحقيق86
5-4 پيشنهادات مبتني بر آزمون فرضيه ها87
5-5 پيشنهادات براي تحقيقات آتي87
منابع:
منابع فارسي89
منابع لاتين91
پيوست و ضمائم:
پيوست الف: شرکتهاي نمونه تحقيق93
پيوست ب: خروجي هاي نرم افزار95
فهرست جداول
عنوان صفحه
(جدول 3-1) حذف سيستماتيک شرکت ها55
(جدول 4-1) آماره توصيفي داده هاي تحقيق70
(جدول4-2) آزمون مانايي71
(جدول 4-3) خروجي آزمون چاو مدل اول73
(جدول 4-4) خروجي آزمون هاسمن مدل اول73
(جدول4-5) خروجي تخمين فرضيه اول74
(جدول 4-6) خروجي آزمون چاو براي مدل دوم (فرعي اول)75
(جدول 4-7) خروجي آزمون هاسمن براي مدل دوم (فرعي اول)76
(جدول4-8) خروجي تخمين فرضيه دوم (فرعي اول)76
(جدول 4-9) خروجي آزمون چاو براي مدل سوم (فرعي دوم)77
(جدول 4-10) خروجي آزمون هاسمن براي مدل سوم (فرعي دوم)78
(جدول4-11) خروجي تخمين فرضيه دوم (فرعي دوم)78
(جدول 4-12) خروجي آزمون چاو براي مدل چهارم (فرعي سوم)79
(جدول 4-13) خروجي آزمون هاسمن براي مدل چهارم (فرعي سوم)80
(جدول 4-14) خروجي تخمين فرضيه دوم (فرعي سوم)80 (جدول5-1) خلاصه نتايج آزمون فرضيه اول 84
(جدول5-2) خلاصه نتايج آزمون فرضيه دوم (فرعي اول) 85
(جدول5-3) خلاصه نتايج آزمون فرضيه دوم (فرعي دوم) 85
(جدول5-4) خلاصه نتايج آزمون فرضيه دوم (فرعي سوم) 86
چکيده
در تحقيق حاضر به بررسي رابطه بين ريسک نقدشوندگي و بازده غيرعادي سهام شرکت هاي پذيرفته شده در بورس اوراق بهادار تهران پرداخته شده است. نمونه آماري پژوهش شامل 130 شرکت در طي دوره زماني 1385 لغايت 1390 بوده است. در اين تحقيق براي مطالعه اثر سه شاخص نقدشوندگي آميوست، آميهود و نسبت گردش معاملات بر بازده غيرعادي از طريق روش داده هاي تلفيقي ايستا استفاده شده است. يافته هاي پژوهش حاکي از وجود يک رابطه مثبت خطي و معنادار بين دو عامل ريسک نقدشوندگي و بازده غيرعادي سهام بوده است. از سوي ديگر نتايج مربوط به آزمون نقدشوندگي با شاخص آميوست نشان دهنده وجود يک رابطه ي معکوس و معنادار با بازده غيرعادي سهام مي باشد. در ادامه نتايج آزمون نقدشوندگي با شاخص آميهود حاکي از وجود رابطه اي مستقيم و معنادار با بازده غيرعادي سهام مي باشد. و با توجه به نتايج آزمون نقدشوندگي با شاخص نسبت گردش به رابطه معناداري با بازده غيرعادي سهام يافت نشد.
واژه هاي کليدي: ريسک نقدشوندگي، نقدشوندگي سهام، بازده غيرعادي

فصل اول
کليات

1-1 مقدمه
در اين فصل ابتدا به تبيين مسئله اصلي تحقيق پرداخته شده و سپس اهميت و ضرورت موضوع تحقيق، تشريح مي گردد، زيرا ايجاد نقدشوندگي براي اوراق بهادار يکي از مهم ترين کارکردهاي بازارهاي سرمايه به شمار مي رود. در واقع، نقدشوندگي مهمترين شاخصه توسعه يک بازار سرمايه را تشکيل ميدهد. به همين دليل، هنگام رتبه بندي ميزان توسعه يافتگي بازارهاي سهام، يکي از شاخص هاي اصلي مورد استفاده، درجه نقدشوندگي بازارها مي باشد. در ادامه با توجه به موضوع تحقيق که رابطه بين ريسک نقدشوندگي و بازده غيرعادي سهام شرکتهاي پذيرفته شده در بورس اوراق بهادار تهران مي باشد، مسئله اصلي تحقيق ارائه مي گردد. اهداف و فرضيه هاي تحقيق از مطالب ديگر فصل اول است. درباره روش تحقيق نيز مطالبي بيان مي شود و در ادامه، تعريف واژه هاي اختصاصي تحقيق مطرح خواهد شد.
1-2 بيان مسئله
به دليل نقش و اهميت زيادي که نقدشوندگي در بازارهاي سرمايه پيدا کرده است، همان گونه که در مقدمه هم اشاره شد، تبديل به يکي از مهمترين شاخص ها جهت رتبه بندي ميزان توسعه يافتگي بازارهاي سهام شده است ،از طرفي در بازارهاي مالي سرمايه گذاران به دنبال بازدهاي متناسب با سطح ريسک خود مي باشند. يکي از ريسکهاي دارايي، ريسک نقدشوندگي آن است. به دليل طبيعت ريسک گريزي، سرمايه گذاران به دنبال داراييهايي هستند که بتوانند به سادگي آن را به نقد تبديل کنند و يا در ازاي تحمل اين ريسک، بازده اضافي کسب کنند. به نظر ميرسد در بازارهاي سهام تغييرات سهام شناور ميتواند بر ميزان نقدشوندگي تأثير بگذارد.و از آنجا که سرمايه گذاران به بازارهايي روي مي آورند که از نقدشوندگي بيشتري برخوردار است، اين موضوع مي تواند باعث افزايش جذابيت سهم براي سهامدار شده و نهايتاً باعث رونق گرفتن معاملات بازارهاي سرمايه ميشود.برخي از سرمايه گذاران ممكن است به سرعت به منابع مالي سرمايه گذاري خود نياز داشته باشند كه در چنين مواردي قدرت نقدشوندگي دارايي ها مي تواند اهميت زيادي داشته باشد.
دارايي ها (اوراق بهادار) كه در بورس اوراق بهادار با استقبال انجام معامله روبه رو مي شوند مي توانند بيانگر سرعت نقدشوندگي آنها باشد، قابليت نقدشوندگي يك ورقه سهام به معناي امكان فروش سريع آن است ،هر چقدرسهمي را بتوان سريع تر و با هزينه كمتري به فروش رساند، مي توان گفت كه آن سهم ازنقدشوندگي بيشتري بر خوردار است ،اوراق بهاداري كه به طور روزانه و به دفعات مكرر معامله مي شوند، نسبت به اوراق بهاداري كه به دفعات محدود و يا دفعات كم معامله مي شوند، قابليت نقدشوندگي بيشتر و درنهايت ريسك كم تري دارند. در اين تحقيق در نظر داريم كه رابطه بين بازده غير عادي سهام که همان تفاوت بازده بازار و بازده سهام است را با ريسک نقدشوندگي مورد بررسي قرار دهيم. نقش عامل نقدشوندگي در ارزشگذاري دارايي ها حايز اهميت است، زيرا سرمايه گذاران به اين موضوع توجه دارند كه اگر بخواهند دارايي هاي خود را به فروش رسانند، آيا بازار مناسبي براي آن ها وجود دارد يا خير؟ هر چقدر قابليت نقدشوندگي يك سهم كمتر باشد، آن سهم براي سرمايه گذاران جذابيت كمتري خواهد داشت، مگر اين كه بازده بيشتري عايد دارنده آن شود.
مسئله اصلي اين است که امروزه در حرفه حسابداري از شاخص هاي مختلفي براي ارزيابي عملکرد واحد تجاري استفاده مي شود که از جمله اين شاخص ها مي توان شاخص نقدشوندگي اشاره نمود. اين تحقيق به دنبال آنست که به روش علمي ثابت کند که آيا ريسک نقدشوندگي در بازار بورس ايران توانايي پيش بيني بازده غيرعادي سهام شرکت ها را دارد يا خير ؟ به عبارت ديگر آيا شاخص نقدشوندگي با تفسيري که از آن خواهيم داشت ، قدرت توضيحي و پيش بيني کنندگي بازده غيرعادي سهام را خواهد داشت؟
1-3 ضرورت تحقيق
موضوع نقدشوندگي به عنوان يك عامل تعيين كننده بازده سهام از اواسط دهه 1980مطرح شده است. برخي از سرمايه گذاران ممكن است به سرعت به منابع مالي سرمايه گذاري خود نياز داشته باشند كه در چنين مواردي قدرت نقدشوندگي دارايي ها مي تواند اهميت زيادي داشته باشد. ايجاد و گسترش وابستگي هاي بين المللي در بسياري از جنبه هاي سياسي و اجتماعي، به ويژه در شرايط جهاني شدن اقتصاد، باعث شده است انگيزه هاي لا‌زم به منظور يکپارچگي سيستمهاي مالي از جايگاه ويژه اي برخوردار شود. به تبع آن، اهميت مسائل حسابداري و ريسک نقدشوندگي در مفهوم جهاني و درک آن بسيار ضروري شده است. در همين راستا، کنترل و بررسي مستمر اقلا‌م کليدي ترازنامه و ارزيابي مسائل مهم در ترازنامه از جمله نقدشوندگي، توان واريز بدهيها و انعطاف پذيري مالي و همچنين تراکم، تنوع، زمانبندي و کيفيت داراييها و بدهيها بسيار ضرورت دارد. با توجه به اهميت بسزاي ريسک نقدشوندگي، نياز به پيش بيني بازده غيرعادي سهام در تصميمات اقتصادي وجود دارد. ريسک نقدشوندگي يکي از بزرگترين چالش هاي مديريتي است که بايستي تحت شرايط مختلف و متنوع اقتصادي، مديريت شود. ريسک نقدشوندگي نسبت به ساير ريسک هاي اساسي ناظر بر فعاليت هاي شرکت، حائز اهميت است.
يكي از موضوع هاي اساسي در سرمايه گذاري ميزان نقدشوندگي دارايي هاست. نقش عامل نقدشوندگي در ارزش گذاري دارايي ها بسيار مهم است؛ زيرا سرمايه گذاران به اين موضوع توجه دارند كه اگر بخواهند دارايي خود را به فروش برسانند، آيا بازار مناسبي براي آنها وجود دارد يا خير؟ در ريسک نقدشوندگي ، مدير مالي به عنوان يك متخصص در كنار مدير عامل شركت فعاليت مي‌كند و مسئول تامين سرمايه مورد نياز جهت اداره فعاليتهاي شركت و پرداخت آن را دارد ، همچنين زماني كه شركت اقدام به سرمايه گذاري مي‌كند بايد تصميم خود را در ارتباط با بازده سرمايه اتخاذ نموده و بررسي كند كه آيا ميزان بازده سرمايه پروژه مورد نظر متناسب است يا خير ؟
مديريت در انجام وظايف مختلف براي حصول نقدشوندگي و سود‌آوري در دو نقش متفاوت عمل مي‌كند در يك نقش به عنوان مدير ، يك تصميم‌گير، يك عضو از مجموعه شركت است و هدف او در اين نقش به حداکثر رساندن ارزش شركت در بلند مدت مي‌باشد در نقش ديگر او يك مدير متخصص در امور مالي و بازارهاي پول در زمينه مديريت نقدشوندگي است. از آنجايي كه مهمترين عاملي كه مديران مالي در ريسک نقدشوندگي مد نظر قرار مي‌دهند، حصول نقدشوندگي و به حداكثر رساندن ارزش شركت در بلند مدت است و از آنجا كه بازده داراييها و بازده سهام را نتيجه كارايي فعاليتها و توان بهره‌برداري شركت از طريق سود حاصل از فروش و سرمايه گذاريها ارزيابي مي‌كنند بررسي رابطه بين ريسک نقدشوندگي و بازده غيرعادي سهام در شركتهاي عضو بورس اوراق بهادار هدف تحقيق مي‌باشد .
1-4 اهداف تحقيق
– تبيين نظري و تئوريک مباني ريسک ونقدشوندگي و چگونگي ارتباط آن با بازده غيرعادي يک سال پيش رو و پيش بيني بازده غير عادي سهام،
– بررسي عوامل موثر بر بازده غيرعادي سهام شرکت ها،
– بررسي تأثيرات ريسک نقدشوندگي بر بازده غيرعادي سهام شرکت ها در صنايع مختلف بورس اوراق بهادار،
– تبيين رابطه ريسک نقدشوندگي شرکتها و پيش بيني بازده غيرعادي سهام يکسال پيش رو .

1-5 فرضيه هاي تحقيق
فرضيه اصلي اول :
بين ريسک نقدشوندگي و بازده غيرعادي سهام رابطه معني داري وجود دارد.
فرضيه اصلي دوم :
بين نقدشوندگي و بازده غيرعادي سهام رابطه معني داري وجود دارد.
فرضيه هاي فرعي:
1- بين نقدشوندگي محاسبه شده براساس شاخص آميوست وبازده غيرعادي سهام رابطه معني داري وجود دارد.
2- بين نقدشوندگي محاسبه شده براساس شاخص آميهود وبازده غيرعادي سهام رابطه معني داروجود دارد.
3- بين نقد شوندگي محاسبه شده بر اساس گردش معاملات و بازده غيرعادي سهام رابطه معني داري وجود دارد.
1-6 جامعه آماري و نحوه گردآوري اطلاعات
در اين تحقيق جامعه آماري شرکتهاي پذيرفته شده در بورس اوراق بهادار تهران مي باشد و براي انتخاب نمونه آماري از روش حذف سيستماتيک استفاده خواهد شد. بدين منظور کليه شرکت‌هاي جامعه آماري که داراي شرايط زير باشند، به عنوان نمونه انتخاب و مابقي حذف خواهند شد:
1- اطلاعات مالي شرکتهاي نمونه در دسترس باشند.
2- شرکتهاي نمونه توقف معاملاتي بيش از 6 ماه طي دوره زماني تحقيق نداشته باشند.
3- سال مالي آنها منتهي به پايان اسفند ماه هر سال باشد.
4- اطلاعات مربوط به داده هاي صورتهاي مالي از ابتداي سال مالي 85 لغايت 90 در دسترس باشند.
5- عدم تغيير دوره مالي طي قلمرو زماني تحقيق داشته باشند.
6- شرکتهاي عضو صنايع سرمايه گذاري، بانکها، هلدينگ، بيمه، نهادهاي پولي نباشند.

در اين تحقيق داده‌هاي مورد نياز مدل‌هاي تحقيق از بانک اطلاعاتي ره‌آورد نوين، سايت رسمي سازمان بورس اوراق بهادار تهران، بانک اطلاعاتي تدبير پرداز استخراج مي‌گردد و در صورت عدم وجود بخشي از اطلاعات مورد نياز در نرم‌افزارهاي مذکور، از صورت‌هاي مالي شرکت‌هاي نمونه استفاده خواهد شد‌. ‌همچنين با مراجعه به منابع کتابخانهاي شامل کتب، مجلات هفتگي و ماهنامهها، انتشارات مراکز تحقيقاتي و پژوهشي، پاياننامه هاي تحصيلي و رسالههاي تحقيقي مرتبط، جستجو در پايگاههاي الکترونيکي اطلاعات و مراجعه به سازمان بورس و اوراق بهادار تهران، اطلاعات آماري مورد نياز شرکت‌ها استخراج و براي نتيجهگيري مورد مطالعه و تجزيه و تحليل قرار خواهد گرفت‌.
1-7 روش تحقيق
اين تحقيق، تحقيقي توصيفي است که در آن درصدد توصيف روابط بين متغيرها (وابسته و مستقل) با استفاده از آزمون هاي آماري هستيم. پس از تدوين مدل، ضرايب متغيرهاي مستقل و اندازه تاثير گذاري آنهابر متغير وابسته (روشهاي پيش بيني بازده غيرعادي سهام) با استفاده از روش رگرسيون ، داده هاي ترکيبي1 مشخص خواهد شد . لذا روش تحقيق، توصيفي از شاخه همبستگي مي باشد . همچنين اين تحقيق از لحاظ هدف، تحقيقي کاربردي و به لحاظ جمع آوري اطلاعات تحقيقي علي پس رويدادي است چراکه از اطلاعات گذشته شرکتهاي نمونه استفاده مي گردد و از نظر تئوريک در حوزه تحقيقات اثباتي بوده و از نظر استدلال‌،‌ جزء تحقيقات استقرايي مي‌باشد‌. از آنجا که در اين تحقيق آزمون همبستگي بين متغيرها انجام مي‌شود‌، ‌از نوع همبستگي بوده و روابط بين متغيرها را بررسي مي‌کند. روش جمع‌آوري داده‌ها،‌ نمونه‌گيري به شيوه‌ي تصادفي از بين شرکت‌هاي متنوع شده‌ي پذيرفته شده در بورس اوراق بهادار تهران و آزمون آماري فرضيه‌ها با استفاده از اطلاعات شرکت‌هاي نمونه است‌.‌ اطلاعات مورد نياز با استفاده از گزارش شرکت‌ها و آرشيو اطلاعات منتشر شده توسط سازمان بورس اوراق بهادار تهران جمع‌آوري مي‌شود‌.
1-8 استفاده کنندگان از تحقيق
– شرکتهاي بورس: پيش بيني دقيق تر و روشن تر تداوم فعاليت شرکت ها توسط سهامداران براساس بازده غيرعادي سهام،
– مديران شرکتها: کمک به مديران شرکتها جهت تصميم گيري و اداره بهتر شرکت با توجه به مديريت نقدشوندگي،
– سرمايه گذاران: جهت تصميم گيري هر چه بهتر سرمايه گذاران براي سرمايه گذاري مطلوب در سهام و همچنين کاهش ريسک سرمايه گذاري براي سرمايه گذاران و افزايش بازده براي برخي ديگر با توجه به اهداف آنان،
– سرمايه گذاران بالقوه در بورس: جهت انتخاب صحيح تر و تصميم گيري عاقلانه تر درباره انتخاب از ميان راهکارهاي مختلف سرمايه گذاري با توجه به بازده سهام شرکت ها،
– ساير محققين: کمک به دانشجويان و علاقه مندان به مباحث شاخص نقدشوندگي، ريسک نقدشوندگي و بازده غيرعادي سهام.
1-9 تعريف مفاهيم و واژگان عملياتي
نقدشوندگي بازار: عبارت است از قابليت تبديل به نقد شدن آسان، سريع و کم هزينه يک قلم دارايي مالي از طريق خريد و فروش بدون اينکه منجر به تغيير معني دار قيمت آن در بازار شود. (آميهود، 2006)
معيار عدم نقدشوندگي آميهود(Amihud): يکي از کاملترين و متداولترين شاخصهاي نقدشوندگي ،مدل آميهود است که از تقسيم قدرمطلق بازده سهام حجم معاملات تعريف ميشود. به طور کلي، معيار عدم نقدشوندگي آميهود از رابطه زير به دست مي آيد: (آميهود، 2002)
Amihudit =
معيار نقدشوندگي آميوست(Amivest): اين معيار ارزش معاملات يک سهم را به ازاي تغيير قيمت ايجاد شده در يک بازده زماني محاسبه مي کند و از تقسيم ارزش معاملات بر قدر مطلق بازده سهام به دست مي آيد. اين معيار براي هر سال به طريق زير محاسبه شده است:
Amivestit =
نسبت گردش معاملات(Turnover): نسبت گردش معاملات سهام يک شرکت معين عبارت است از نسبت ارزش معاملات به ارزش بازار کل سهام آن شرکت يا به عبارت ديگر معادل نسبت سهام معامله شده به تعداد کل سهام منتشره ودر دست سهامداران است. اين معيار به شرح زير محاسبه شده است: (چاي و همکاران، 2010)
Tourit =
ريسک نقدشوندگي: از تقسيم ميانگين سهام شناور بر تعداد سهام شناور قابل محاسبه است. سهام شناور هر شرکت با استفاده از درصد سهام شناور منتشر شده توسط بورس اوراق بهادار و ضرب آنها در آخرين تعداد سهام، محاسبه مي شود. (Zhang, F., Tian, Y. & Wirjanto, T, 2007)
از طرفي سهامي با نقدشوندگي بيشتر ممکن است داراي ريسک نقدشوندگي کمتري باشد.
بازده غيرعادي سهام: در واقع بخشي از بازده سهام که فراتر و بيشتر از بازده‌ايي است که توسط نوسانات بازار پيش‌بيني شده است، به بياني ديگر بازده غير عادي سهام عبارت است از تفاضل بازده بازار از بازده سهام شرکت. (ايزدي نيا،1382، 116)
1-10 ساختار کلي تحقيق
درون مايه اين تحقيق طبق روال معمول طرح هاي پژوهشي، در پنج فصل طرح ريزي شده است. فصل اول به بيان کليات اختصاص يافته ودرآن، پس از مقدمه به بيان مسئله، ضرورت تحقيق ،اهداف تحقيق، فرضيه هاي تحقيق، جامعه آماري و نحوه گردآوري اطلاعات، روش تحقيق ،استفاده کنندگان از تحقيق، تعريف مفاهيم و واژگان عملياتي به اختصار اشاره شده است. فصل دوم مروري بر مباني نظري و پيشينه تحقيق داشته و محتواي آن در چند بخش ارائه شده است. فصل سوم ابعاد مختلف روش تحقيق را کاملاً مورد بررسي قرار داده است. فصل چهارم تجزيه و تحليل داده ها و يافته هاي تحقيق را شامل مي شود ودر فصل پنجم هم به بيان نتيجه گيري و پيشنهادها پرداخته شده است.

فصل دوم
ادبيات موضوع و
پيشينه تحقيق

2- 1 مقدمه
ريسک ونقدشوندگي سهام يکي از موضوعاتي است که در چند دهه گذشته همواره مورد توجه خاص محققان حسابداري بوده است، به نحوي که تا کنون تحقيقات متعددي براي آزمون توانايي ريسک نقدشوندگي جهت پيش بيني بازده غيرعادي سهام شرکتها انجام و مدل هاي متفاوتي نيز براي پيش بيني بازده غيرعادي سهام ارائه شده است. با اين حال در مورد اينکه کدام يک از مدل ها براي پيش بيني بازده غيرعادي سهام مفيدتر است نظرات متفاوتي وجود دارد.
نقش عامل نقدشوندگي در ارزشگذاري دارايي ها حايز اهميت است، زيرا سرمايه گذاران به اين موضوع توجه دارند كه اگر بخواهند دارايي هاي خود را به فروش رسانند، آيا بازار مناسبي براي آنها وجود دارد يا خير؟ شواهد تجربي نيز نشان ميدهند كه عامل نقدشوندگي در تصميم گيريها نقش مهمي را ايفا مينمايد، اما به رغم مطالعات بسياري كه در اين زمينه از سوي پژوهشگران صورت گرفته است، هيچ يكنواختي در انتخاب معيار قابل قبول از نقدشوندگي بازار وجود ندارد (2007. (Zhang F., Tian Y., & Wirjanto T.,
2-2 تعريف نقدشوندگي
نقدشوندگي مفهوم پيچيده اي است و تعاريف و استنباط هاي گوناگوني درباره آن ارايه شده است، نقدشوندگي هم در سطح اوراق بهادار انفرادي مانند يک سهم معين و هم در سطح کل بازار سهام قابل بررسي است. در ادبيات مربوط به ريزساختار بازار، همواره تأکيد اصلي بر روي نقدشوندگي اوراق بهادار انفرادي بوده است. از عوامل اصلي تعيين کنندة نقدشوندگي هر ورقه بهادار مي توان به مواردي مانند حجم معاملات، قيمت و نوسان پذيري اشاره کرد در حالي که عوامل مهم مؤثر بر تغيير نقدشوندگي بازار مواردي مانند ريسک موجودي ها و اطلاعات نامتقارن را شامل مي شود که در مجموع در چارچوب فعاليت هاي معاملاتي اثر خود را نشان مي دهند .(Cordia et al., 2000)
به طور کلي نقدشوندگي ميزان سهولت خريد و فروش يک دارايي بدون تغيير قابل ملاحظه در قيمت آن است. به همين ترتيب عدم نقدشوندگي2 ، نمايانگر تاثيري است که روند سفارش برروي قيمت ميگذارد. اين تأثير به صورت تخفيف اعطايي فروشندگان يا صرف دريافتي خريداران براي اجراي يک سفارش در بازار است. در عين حال که نقدشوندگي مجموعه متنوعي از تعاريف و تفاسير را دربر مي گيرد در اين قسمت به تعدادي از آنها براي نمونه اشاره مي شود.
در ساده ترين حالت مي توان نقدشوندگي را “توانايي انجام يک معامله بدون هزينه” تعريف کرد. به زعم آميهود (2006) نقدشوندگي را مي توان به عنوان توانايي خريد يا فروش مقدار دلخواه از اوراق بهادار به قيمت بازار و در يک دوره زماني کوتاه مدت تعريف کرد. نقدشوندگي داراي ارزش است به طوري که در شرايط مساوي، اوراق بهادار با نقدشوندگي بالاتر در مقايسه با اوراق بهادار با نقدشوندگي پايين تر داراي قيمت بيشتري خواهند بود.
برخي محققان درجه نقدشوندگي بازار را توانايي تبديل به نقد شدن يا خريد و فروش سريع يک قلم دارايي خاص بدون اين که منجر به تغيير معنادار در قيمت شود تعريف مي کنند. به زعم اين گروه، در صورتي يک دارايي از نقدشوندگي بالا برخوردار است که فروش آن سريع، بدون هزينه تبليغات، با هزينه معاملاتي بسيار پايين و در هر موقعيت و مکاني امکان پذيرباشد.
از ديدگاه اثر قيمتي، نقدشوندگي توانايي بازار براي جذب حجم عظيم معاملات بدون ايجاد نوسانات شديد در قيمت تعريف مي شود. علاوه بر اين، ويژگي اصلي بازارهاي نقد3 يا با نقدشوندگي بالا، اندك بودن فاصل? بين قيمت هاي پيشنهادي خريد و فروش است. در اين حالت معاملات به روش مقرون به صرفه اي اجرا مي شوند. لازمه نقدشوندگي وجود خريدار و فروشنده به تعداد کافي است به نحوي که بازار داد و ستد اوراق بهادار به صورت روان جريان داشته باشد و بتوان اوراق بهادار را به سرعت و با قيمتي نزديک به قيمت جاري بازار خريداري کرده يا به فروش رساند. به اين ترتيب، نقدشوندگي را مي توان به صورت احتمال انجام معامله بعدي با قيمتي معادل قيمت معامله قبلي تعريف نمود.
براساس اين توصيف کلي، نقدشوندگي بازار اوراق بهادار به شرح زير تعريف مي شود:
“درجه اي که در آن اوراق بهادار مي تواند در بازار خريداري يا فروخته شود بدون اينکه تأثير قابل توجهي بر قيمت آن سهم در بورس بگذارد. اين درجه بر اساس سطح فعاليت معاملاتي مشخص مي شود”.
ويژگي اصلي يک بازار نقد اين است که در هر زمان خريداران و فروشندگان آماده و مايل به انجام معامله وجود دارند. نقدشوندگي يک معيار مهم بازار است. در بازارهاي با نقدشوندگي بالا حجم معاملات به اندازه اي هست که امکان پيوستگي مبادلات را فراهم سازد. در چنين بازاري قيمت ها به کندي حرکت مي کنند و فاصله هاي قيمتي بين معاملات بسيار پايين است. مقدار سفارشات به قدر کافي بالا و قادر است بالاترين قيمت تقاضا را به پايين ترين قيمت عرضه نزديک نمايد و اين دو را به هم برساند. در بازار با نقدشوندگي بالا، فاصله يا اختلاف بين قيمت پيشنهادي خريد و قيمت پيشنهادي فروش، نزديک به صفر است.
به زعم لي4(2006) نقدشوندگي مفهومي است که براي طرح و بيان انواع هزينه هاي معاملات به کار ميرود و بالقوه داراي ابعاد زيادي است که از انتخاب معکوس نشأت مي گيرد و مستلزم انجام فوري معاملات است. در سطح وسيع تر، نقدشوندگي براي توصيف سهولت انجام معامله بر روي مقدار زيادي سهام در مدت زمان معين بدون تأثير قابل توجه در قيمت ها تعريف مي شود
بلک5 (1971) با ارايه تعريف فني تري از نقدشوندگي بازار معتقد است که بازار نقد بازاري است که از استحکام و عمق زياد برخوردار باشد و به طور معمول قيمت هاي واقعي و منصفانه دارايي ها را نشان دهد.
همچنين، ليو6(2006) نقدشوندگي را توانايي معامله دارايي در مقادير زياد، با سرعت بالا، با هزينه پايين و با تأثير قيمتي اندك تعريف کرده است.
بازارهاي سرمايه به منظور تخصيص بهينه منابع و در نتيجه افزايش رفاه جامعه ايجاد شده اند . ويژگي هاي اصلي بازارهاي مالي جهت تحقق اين هدف شامل 1- حضور موسساتي که قدرت جلوگيري از تقلب و سوء استفاده را داشته باشند 2- وجود ابزارهاي مالي متعدد و متنوع که بازار و توزيع ريسک را تکميل کند و3- بازاري که بتوان در آن دارايي ها را در کمترين زمان و هزينه ممکن معامله کرد مي باشد.بنابراين يکي از اصلي ترين کارکردهاي بازار سرمايه،تأمين نقدشوندگي است . تئوري هاي جديد پيش بيني مي کنند که هم ميزان نقدشوندگي و هم ريسک نقدشوندگي در بازار قيمت گذاري مي گردد (اگاروال ،2008: 189) 7 .
افزايش نقدشوندگي مي تواند موجب تقسيم هر چه بيشتر ريسک مالي از طريق کاهش هزينه هاي سبد گرداني وانگيزش بيشتر سرمايه گذاران در تصميم گيري هاي معاملاتي آنان شود . مطالعات نشان مي دهد که هزينه معاملات در بازارهاي امريکا به لحاظ اقتصادي با اهميت بوده است (لسموند و همکاران ،1992،189) 8
2-3 دلايل اهميت نقدشوندگي
نقدشوندگي براي بورس هاي اوراق بهادار ارزشمند است زيرا بورسي که اوراق بهادار معيني با نقدشوندگي بالاتر را نسبت به بورس هاي رقيب مورد معامله قرار ميدهد با داشتن هزينه هايي معادل بورسهاي رقيب مي تواند انتظار جذب حجم بيشتري از معاملات را داشته باشد. نقدشوندگي سهام هر يک شرکت ها و مجموعه بازار سرمايه از ابعاد مختلف داراي اهميت زيادي است که برخي از آنها را مي توان در قالب موارد زير بيان کرد:
2-3-1 اهميت نقدشوندگي در رشد و توسعه بازار و به عنوان شاخص اصلي توسعه يافتگي بازار
نقدشوندگي يک جنب? اساسي از توسع? بازار سهام به شمار مي رود و به لحاظ روش شناسي، اکثر تئوري هاي مربوط به مطالعه ريزساختار بازار9، مفاهيم مربوط به رفتار نقدشوندگي را بيش از ساير ويژگي هاي بازار مورد توجه قرار مي دهند. در تحقيق نسبتاً جامعي که توسط دالسنيوس10( 2007) با عنوان “تأثيرات نقدشوندگي بازار سهام بر رشد:تئوري و تجربي” با استفاده از يک نمونه متشکل از داده هاي کشورهاي پيشرفته و در حال توسعه انجام شده است، اهميت نقدشوندگي بازار سهام در رشد اقتصادي کشورها مورد آزمون و تأييد قرار گرفته است. از اين لحاظ مي توان گفت اهميت اصلي نقدشوندگي از آن جهت است که مهم ترين شاخصه توسعه بازار سرمايه را تشکيل مي دهد. يکي از مهم ترين کارکردهاي بازارهاي سرمايه ايجاد و حفظ قابليت نقدشوندگي انواع دارايي هاي مالي و کاهش صرف ريسک نقدشوندگي اين دارايي هاست. بازار سرمايه به موازات فراهم ساختن امکان تخصيص بهينه منابع، بايد قابليت نقدشوندگي دارايي هاي مالي و نزديک ساختن ابزارهاي بازار سرمايه به ابزارهاي بازار پول را نيز ايجاد کند. هرچه درجه نقدشوندگي يک بازار بالاتر باشد جذابيت و رونق آن بالاتر خواهد بود. در صورتي که نقدشوندگي اوراق در بازار بالا باشد، سرمايه گذاران مي توانند اوراق بهادار خود را به سهولت و با قيمت منصفانه معامله کنند. ليکن در صورت پايين بودن ميزان نقدشوندگي اوراق موجود در بازار، انجام معامله بر روي اوراق بهادار به دشواري صورت مي پذيرد.
در چنين شرايطي، سرمايه گذاري که مايل به فروش اوراق بهادار تحت مالکيت خود باشد، به سادگي قادر به يافتن خريداري که آماده خريد اوراق باشد نخواهد بود. در واقع بالا بودن درجه نقدشوندگي، کارآيي اطلاعاتي و تخصيصي بازار سرمايه را ارتقا مي دهد. به اين ترتيب، از مهم ترين کارکردهاي بازار ثانويه علاوه بر ايجاد ساز و کاري براي کمک به تعيين قيمت عادلانه اوراق بهادار، کمک به تشکيل بستري براي معامله سريع، آسان و کم هزينه اين اوراق است. بازارهاي ثانويه به منظور افزايش قابليت نقدشوندگي اوراق بهادار براي سرمايه گذاران ايجاد مي شوند تا اوراق را به دارايي هاي نقدشونده تبديل کرده و در نتيجه اطمينان بيشتري نسبت به دستيابي سريع به وجه نقد حاصل نمايند. افراد در سرمايه گذاري هاي خود خواهان گزينه اي هستند که همواره بتوانند به عنوان پشتوانه نقدي خود به آن بنگرند. خريداري يک سهم و نبود امکان تبديل آن به وجه نقد، به طور قطع انگيزه سرمايه گذاري را در آن سهم کاهش مي دهد.
از سوي ديگر افراد را به فکر سرمايه گذاري در ساير زمينه ها يا ساير بازارها مي اندازد. براي اينکه يک دارايي از نقدشوندگي برخوردار باشد، وجود يک بازار نقدشونده براي آن دارايي ضروري است. بازارهاي نقدشونده به خاطر ايجاد برخي مزايا از قبيل تخصيص بهتر و کارآيي اطلاعاتي، مطلوب تلقي مي شوند. بنابر اين بازارهاي نقد بايد امکان ورود و خروج سرمايه گذاران را به گونه اي فراهم سازند که ورود و خروج با حداقل کاهش ارزش ، حداقل هزينه هاي معاملاتي و در کمترين زمان ممکن صورت گيرد. هر چه نقدشوندگي بازار بيشتر باشد، تعداد سفار شهاي متقابل براي سفارش هاي انجام نشده بيشتر است و بنابراين احتمال انطباق مطلوب سفارش ها افزايش مي يابد. سرمايه گذاران به بازارهايي روي مي آورند که از نقدشوندگي بالاتري برخوردارند. بنابراين نقدشوندگي عامل مهمي در رشد و توسعه بازارها محسوب مي شود 2007) (IOSCO,.
ناکيور و ديگران( 2007) با مطالعه داده هاي 12 کشور منطقه خاورميانه و شمال آفريقا در مي يابند نرخ پس انداز و حضور واسطه هاي مالي به همراه نقدشوندگي بازار از عوامل مهم توسعه بازارهاي سهام هستند و توسعه بازار سهام نيز نقش اساسي را در رشد اقتصادي ايفا مي کند.
2-3-2 نقدشوندگي معياري براي ارزيابي ريسک سرمايه گذاري
در يک بازار مالي نقد، سرمايه گذاران ميتوانند بلوکهاي بزرگ دارايي و اوراق بهادار را بدون تغيير محسوسي در قيمت معامله کنند. بنابراين، مي توان گفت بهينه نبودن مقدار نقدشوندگي بازار موجب بروز نوسانات قيمتي در سهام و افزايش ريسک سرمايه گذاري ميشود. به طور معمول در موارد زيادي، نقدشوندگي در نقش يک عامل ريسک قيمت گذاري شده11 ظاهر مي شود (Pastor and Stambaugh,2003)
2-3-3 تأثير نقدشوندگي بر هزينه سرمايه
شيوة مهمي که از طريق آن بازارهاي ثانويه به کاهش هزين? سرمايه کمک مي کنند، ايجاد نقدشوندگي است. يک بازار ثانويه عميق تر، از طريق کاهش ريسک عدم نقدشوندگي و در نتيجه کاهش نرخ بازده مورد انتظار سرمايه گذاران، امکان افزايش سرمايه با هرين? کمتر را براي شرکت ها فراهم مي سازد (Ellul and Pagano, .2004)
باتلر و ديگران( 2005) با استفاده از نمونه اي از داده هاي وسيع مربوط به عرضه هاي فصلي انجام شده از طريق شرکت هاي تأمين سرمايه به اين نتيجه مي رسند که کارمزدهاي دريافتي توسط شرکت هاي تأمين سرمايه براي تعهد پذيره نويسي و عرضه سهام در مورد شرکت هاي با نقدشوندگي بالا به مراتب کمتر از شرکت هايي است که سهام آنها از نقدشوندگي پايين تري برخوردار است. بر اساس برآورد اين محققان، تفاوت کارمزد دريافتي شرکت هاي تأمين سرمايه در مقايسه شرکت هاي با بالاترين درجه نقدشوندگي سهام و شرکت هاي داراي پايين ترين ميزان نقد شوندگي سهام در نمونه مورد مطالعه به طور متوسط در حدود 21 % بوده است. به اين ترتيب شرکت ها مي توانند از طريق بالا بردن درجه نقد شوندگي سهام خود در بازار هزينه افزايش سرمايه و تأمين مالي از محل منابع خارج از شرکت را به مقدار قابل ملاحظه اي کاهش دهند. به علاوه، بازار نقدشونده و کارا موجب جذب ناشران اوراق بهادار گرديده و از طريق فراهم کردن فرصت هاي گوناگون سرمايه گذاري، موفق به جذب سرمايه گذاران مي شود و در نهايت امکان تأمين وجوه با هزين? اندك را براي شرکت ها به نحو مطلوبي فراهم مي سازند.
2-3-4 نقدشوندگي عامل بهبود عملکرد شرکت ها و کل اقتصاد
بررسي فنگ12 و ديگران (2009 ) در باره تأثير نقد شوندگي سهام بر عملکرد و ارزش شرکت ها نشان مي دهد که



قیمت: تومان


پاسخ دهید