اين نوشتار تقديم ميشود به پيشگاه قطب قاطبهي نظام هستي
مهدي فاطمه
حضرت اباصالح ابن الحسن العسكري
“عجل الله تعالي فرجه الشريف
ارواحنا له الفداء”
تقدير و تشكر:
ستايش خداي را؛
از اساتيد محترم،جناب آقاي دکتر علي اصغر اسماعيل پور روشن کمال قدرداني را دارم؛
و نيز از همسر عزيزم شاطري که تمامي‌لحظاتم را مشوق و همه‌ي اميدم با او پر شور بود.
کاظم خانپور
عنوان پايان نامه:
طراحي و مکان يابي کارگاههاي صنعتي(خدمات خودرويي مزاحم ) در شهرستان بابل
دانشجو:
کاظم خانپور
کارشناسي ارشد رشته معماري
استاد راهنما :
علي اصغر اسماعيل پور روشن
فهرست مطالب
2.چکيده:10
3.مقدمه:12
4.2)بيانمسأله13
5.3)ضرورتانجامتحقيق14
6.4)اهدافتحقيق15
7.5)فرضيهها16
8.6)پرسشهايتحقيق16
9.7)روشهايتحقيق17
10.8-روشتجزيهوتحليلدادهها18
11.9- پيشينهتحقيق21
12.10- اصطلاحاتومفاهيمکليدي22
13.1-2-مقدمه24
14.2-2-مفهومجامعمکانيابيوساماندهيصنايع25
15.3-2-اهدافکلانساماندهيصنايعوخدماتشهري27
16.4-2-ضرورتنگرشسيستميوجامعنگري29
17.5-2-پيوستگيمتقابلشهروصنعت30
18.6-2-جايگاهصنايعکوچکدرفرايندساماندهي32
19.-2-لزومبازنگريدرضوابطمنطقهبنديصنعتي33
20.8-2-مفاهيموتعاريفصنعتوتقسيماتآن34
21.9-2-مبانيودلايلطبقهبنديصنايع35
22.10-2-خدماتکارگاهي37
23.11-2- انواعخدماتکارگاهي38
24.12-2-ارزيابياثراتزيستمحيطيتوسعهصنعتي39
25.13-2-سازمانحفاظتمحيطزيستوطبقهبنديصنايع41
26.14-2-تفکيکصنايعشهريوصنايعغيرشهري44
27.1-2-مراحلعموميمکانيابي46
28.16-2- شاخصهايتعيينصنايعقابلاستقراردرشهر48
29.1-16-2-فضايموردنياز48
30.2-16-2- نوعتوليد49
31.3-16-2- نوعصنعت49
32.4-16-2- ميزانبهرهبرداريازتاسيساتشهري50
33.5-16-2- دامنهبردتوليدات50
34.6-16-2- فعاليتاقتصاديشهرونقشصنايعدرآن50
35.7-16-2- تعدادکارگاههاوصنعتدرشهر51
36.8-16-2- وسيلهحملمواداوليهوتوليداتوزمانهايحمل51
37.9-16-2-ارتباطصنايعباديگر51
38.17-2- مفاهيموتعاريفمنطقهبنديصنعتي52
39.1-17-2- منطقهبنديصنعتي52
40.2-17-2- تحولدرمفهومومبانيمنطقهبندي53
41.18-2-مشخصاتصنايعتوليديموردنيازشهروندان54
42.19-2- مشخصاتصنايعخدماتي (خدماتفني)55
43.-2-ويژگيصنايعخدماتي55
44.21-2- رهنمودهايعموميدرساماندهيصنايعوخدماتشهري56
45.22-2-رهنمودهايکليبرايساماندهيصنايعوخدماتکوچک60
46.23-2-صنايعوخدماتقابلاستقراردرمحدودهشهر62
47.24-2-مفاهيموتعاريف ” مزاحمت “63
48.1-24-2-تعريفعاممزاحمت63
49.2-24-2-اشکالعمدهمزاحمت64
50.3-24-2- مفهوممزاحمتبصري (آلودگيمنظر)65
51.25-2-اشکالآلودگيومزاحمت66
52.26-2- انواعآلودگيومزاحمت68
53.27-2- اشکالرفعمزاحمت70
54.28-2-عواملموثردرانتقالصنايع71
55.29-2-نظريبهتجاربجهانيدرمکانيابيوساماندهيصنايعوخدماتشهري677356.30-2-تونيگارنيهوطرحشهرصنعتي75
57.31-2-منطقهبنديبراساساستاندارهاياجرايي76
58.32-2-ساماندهيصنايعوتجاربجهاني76
59.33-2-الگويمنطقهبنديصنعتيدرچندشهرجهان77
60.34-2- منطقهبنديصنعتيدرشهرتوکيو77
61.-2- منطقهبنديصنعتيدرشهرلندن78
62.36-2-منطقهبنديصنعتيدرشهرقاهره78
63.37-2- تجاربايراندرزمينهساماندهي78
64.1-37-2-روندمكانيابيدرايران79
65.2-37-2-نظامهايموثردرساماندهيصنايعدرايران80
66.3-37-2-نقشمديريتصنعتي81
67.4-37-2-نقشمديريتزيستمحيطي81
68.5-37-2-نقشمديريتشهري83
69.38-2- مشكلاتساماندهيصنايعشهريدرايران85
70.39-2-اهدافکلانبرنامهريزيکاربرياراضي:86
71.40-2-فرايندبرنامهريزيکاربريزمين:88
72.41-2-معيارهايبهينهدرمکانيابيکارکردهايشهري:89
73.42-2–انواعکاربريصنعتي:90
74.43-2-ضرورتانجاممطالعاتمکان‌يابي صنعتي:92
75.44-2-فاکتورهايمکانيابيصنعتي:93
76.45-2-اشتباههايمتداولدرمطالعاتمکان‌يابي:95
77.46-2-سرانهکاربريصنعتي:96
78.47-2-نتيجهگيري101
79.بررسيموقعيتجغرافيايطبيعيشهرستانبابل105
80.-3- موقعيتوتقسيماتسياسيشهرستانبابل105
81.2-3-موقيعتطبيعيشهرستانبابل109
82.1-2-3-ساختارزمينشناسي109
83.2-2-3-ژئومورفولوژي109
84.3-2-3-ناهمواري111
85.4-2-3-اقليم112
86.5-2-3-بادها114
87.6-2-3-منابعآب116
88.-3- بررسياجماليويژگي‌هايجمعيتيشهرستانبابل117
89.4-3-معرفيشركتشهرك‌هايصنعتيمازندران121
90.6-3- شرکت‌هايصنعتيموجوددراستانمازندران123
91.7-3-اعتباراتشهركهايصنعتيمازندران124
92.8-3-3مزاياومشوق‌هاياستقراردرشهرك‌هايصنعتي124
93.7-3- چگونگياستقرارصنايعوگارگاههايشهريدربابل127
94.8-3-نمونهمناطقکارگاهيخودروييمزاحمدرشهربابل128
95.1-8-3- خيابانوليعصر128
96.2-8-3- خيابانآيتالهطالقاني132
97.3-8-3- خيابانجانبازان136
98.9-3-نتيجهگيري139
99.مقدمه:141
100.1-4- تهيهپرسشنامهوارتباطمستقيمباساکنينمناطقموردنظرومسئوليندرمحدودهموردمطالعه141
101.2-4- بررسيجمعيتشناختيآزمودنيها142
102.3-4- پرسشنامهمربوطبهساکنينومسئولينشهر144
103.-1)تجزيهوتحليلاستنباطيدادهها160
104.5-1-1)بررسيفرضيهاولپژوهش160
105.5-1-2)بررسيسوالدومپژوهش162
106.5-1-3) بررسيسوالسومپژوهش163
107.5-1-4) بررسيفرضيهچهارمپژوهش165
108.5-5)پيشنهادات167
109.5-6)معيارهايانتخابمکانجديدمجتمعصنعتيدرمحدودهموردمطالعه168
110.5-6-1)عاملدسترسي169
111.5-6-2)عاملزيستمحيطي169
112.5-6-3)فاصلهازمناطقمسکوني169
113.5-6-4)تاسيساتوتجهيزاتشهري169
114.5-6-5)عاملاقتصادي170
115.5-6-6)کاربريزمين170
117.1-6- استاندارهايطراحيفضايداخليتعميرگاههادرمجتمعصنعتي170
118.2-6-مصالحتعميراتيهايخودرو:172
119.3-6-ابعادومساحتمحلهايتعميراتيهايخودرو:172
120.نتيجهگيري:180
1.
2. چکيده:
نگاهي به روند توسعه استقرار صنايع در شهر هاي ايران نشان مي دهد که اين روند ازيک طرف به تحولات کلي توسعه شهر نشيني و شهر سازي بستگي دارد و از طرف ديگر تابع قوانين ، تشکيلات و و عملکرد نهادهاي مختلفي است که با اهداف و وظايف گوناگون در امر مکانيابي و ساماندهي صنايع و خدمات دخالت دارند . از اين رو دو ويژگي غالب در استقرار صنايع در شهر هاي ايران مشهود است ، يکي توسعه شهري شتاب زده که باعث پيدايش پديده دفع و جذب صنايع و خدمات مزاحم از بافت هاي شهري و اشتغال مجدد آن شده است و دوم تنوع و تعدد واحدهاي کوچک، بدين معنا که بيشترين صنايع مزاحم در شهرهاي ايران به عملکرد واحدهاي کوچک توليدي و خدماتي مربوط مي شود تا به صنايع بزرگ . ليکن از آنجايي که فرايند مکانيابي و ساماندهي صنايع شهري ، صرفا اقتصادي يا زيست محيطي يا کالبدي – فني نبوده و نوعي برنامه ريزي محيطي و کالبدي ـ فضايي محسوب مي شود ، با عوامل مختلف اقتصادي – اجتماعي ، زيست محيطي، کالبدي فضايي و مديريتي سر و کار دارد . لذا تعيين اينکه چه صنايعي و با چه شرايطي مي توانند و بايد در شهر مستقر شوند و چه صنايعي نبايد و يا نمي توانند در شهر حضور داشته باشند ، هميشه موضوعي بحث برانگيز و پيچيده بوده است که نياز به پژوهش و برنامه ريزي دارد. اين پايان نامه در پي مکان يابي و طراحي مرکزي براي صنايع مزاحم بالاخص مراکز خدماتي خودرويي(کلنيک خودرو) در سطح شهر بابل است . با توجه به پراکندگي و مزاحمتي که اين نوع کاربري در سطح شهر ايجاد کرده است لزوم گرداوري تعدادي از اين مراکز در مکاني مشخص خارج از شهر ديده مي شود.
کليد واژه:
ساماندهي فضايي، صنعت ، کارگاه ، شهر
فصل اول:
کليات تحقيق
3. 1)مقدمه:
در دوران انقلاب صنعتي مکان گزيني صنايع بر پايه عوامل طبيعي، ملاحظات اقتصادي و امکانات حمل و نقل انجام مي گرفت اما با بروز عوارض منفي ناشي از توسعه صنعتي در شهرهاي اروپا اقدام هايي به منظور نظارت بر توسعه صنايع و حفظ سلامت و بهداشت شهروندان آغاز شد. مفهوم منطقه بندي در شهرسازي، ابتدا در اوايل قرن بيستم در آمريکا و اروپا به وجود آمد ، ولي به عنوان يکي از اصول طرح هاي جامع شهري به سرعت در سراسر جهان گسترش پيدا کرد اساس منطقه بندي در آغاز بر جدايي سازي فعاليت هاي ناسازگار از جمله فعاليت هاي صنعتي از نواحي مسکوني استوار بوده اما در چند دهه اخير اين ضوابط متحول شده و به طور کلي بر مبناي سه ديدگاه عمده: 1) ديدگاه اقتصادي 2) ديدگاه کارکردي ( نظريه جداسازي صنايع ) 3) ديدگاه توسعه پايدار، با مفهوم ايجاد آشتي ميان صنعت و شهر مطرح شد .
امروزه با تاکيد بر ديدگاه سوم به جاي سياست هاي افراطي طرد صنايع از شهرها ، بيشتر سياست هايي حمايت مي شود که پيرامون تعديل مشکلات ناشي از صنايع و انطباق هرچه بيشتر فعاليت آنها با نياز اقتصادي ـ اجتماعي فضايي شهرها قرار دارد. از جمله اين سياست ها، علاوه بر سياست گسترده نظام نظارت بر عملکرد صنايع ، مي توان از ايجاد مجتمع هاي جديد صنعتي و تقويت طراحي شهري و تکامل معماري صنعتي ياد کرد.
در حال حاضر ، يکي از مهم ترين مشکلات موجود در شهرهاي کشور ما نيز استقرار نامناسب فعاليت هاي صنعتي در ميان ساير کاربري هاي شهري مي باشد به نحوي که فعاليت هاي اين واحد ها موجب ايجاد انواع آلودگي و مزاحمت براي شهر و شهرنشينان شده و حل آن به برنامه ريزي و مديريت در زمينه مکان يابي و ساماندهي صنايع نياز دارد.
پايان نامه حاضر تحت عنوان طراحي و مکان يابي کارگاههاي صنعتي(خدمات خودرويي مزاحم ) در شهرستان بابل با هدف دستيابي به راهبردها و معيارهايي که به شناخت و طبقه بندي صنايع و خدمات خودرويي در شهر بابل از نظر آلودگي ومزاحمت ، انجام پذيرفته است و در پي طراحي مکاني براي استقرار اين نوع خدمات در جايي که کمترين آلودگي و مزاحمت را براي ساکنين شهر فراهم اورد مي باشد و رويکرد اصلي آن معطوف به شناخت سه جنبه اساسي زير مي باشد :
الف ـ شناخت جوانب اقتصادي – اجتماعي – کالبدي و زيست محيطي گسترش صنعت در شهر
ب ـ تدوين روش ها و ارائه راهکارهاي واقع بينانه جابجايي و ساماندهي صنايع
د-طراحي سايتي براي استقرار اين نوع خدمات
4. 2)بيان مسأله
نگاهي به روند توسعه استقرار صنايع در شهر هاي ايران نشان مي دهد که اين روند ازيک طرف به تحولات کلي توسعه شهر نشيني و شهر سازي بستگي دارد و از طرف ديگر تابع قوانين ، تشکيلات و عملکرد نهادهاي مختلفي است که با اهداف و وظايف گوناگون در امر مکانيابي و ساماندهي صنايع و خدمات دخالت دارند . از اين رو دو ويژگي غالب در استقرار صنايع در شهر هاي ايران مشهود است ، يکي توسعه شهري شتاب زده که باعث پيدايش پديده دفع و جذب صنايع و خدمات مزاحم از بافت هاي شهري و اشتغال مجدد آن شده است و دوم تنوع و تعدد واحدهاي کوچک، بدين معنا که بيشترين صنايع مزاحم در شهرهاي ايران به عملکرد واحدهاي کوچک توليدي و خدماتي مربوط مي شود تا به صنايع بزرگ . نکته اي که بايد به آن توجه شود اين است که اين مشاغل در دل بافت مسکوني شهر ايجاد شده و گسترش يافته و اين گسترش به صورت پراکنده است و تجميع لازم را ندارد و اين امر مشکلات زيادي را براي ساکنان بافت مسکوني و کل شهر به وجود آورده که از جمله اين مشکلات مي توان به مواردي مانند ايجاد سروصدا ، سد معبر ، پخش ذرات ، بوي نامطبوع ، ايجاد دود و آلودگي هاي شيميايي و… اشاره کرد.
علاوه بر مشکل پراکنده بودن صنايع و خدمات خودرويي مزاحم در درون شهر ،مکان گزيني غلط آنها در کنار ديگر کاربري ها بر بار اين مشکلات افزوده است. به طوري که کارايي آنها را به شدت پايين آورده به عنوان مثال وجود کاربري تجاري- صنعتي در کنار کاربري مسکوني ازرش زمين را در آن منطقه تحت تاثير قرار مي دهد.
با وجود همه مشکلاتي که کاربري صنايع و خدمات کارگاهي در شهر بابل به وجود آوردند هنوز اقدام مناسبي در جهت سامان دهي آنها صورت نگرفته است . تنها در سال هاي اخير ، اقداماتي در زمينه انتقال آنها به بيرون از شهر انجام پذيرفته است. که بيشتر اين مکان گزيني ها در روستاهاي اطراف بابل صورت گرفته است که با وجود کاربري هايي مانند مسکوني وباغات اطراف آن اين مکان گزيني طبق اصول و معيار هاي کاربري اراضي شهري نيست که اين امر ضررورت سامان دهي فضايي صنايع و خدمات کارگاهي را در اين شهر آشکار مي سازد.
اين پايان نامه در پي مکان يابي و طراحي مرکزي براي صنايع مزاحم بالاخص مراکز خدماتي خودرويي(کلنيک خودرو) در سطح شهر بابل است . با توجه به پراکندگي و مزاحمتي که اين نوع کاربري در سطح شهر ايجاد کرده است لزوم گردآوري تعدادي از اين مراکز در مکاني مشخص خارج از شهر ديده مي شود.
5. 3)ضرورت انجام تحقيق
پراکندگي ناموزون صنايع و خدمات کارگاهي در سطح محدوده مورد مطالعه ، مشکلات عديده اي را سبب شده است. از جمله مسائلي که عامل ناسازگاري فعاليت هاي شهري محدوده مورد مطالعه بوده و وضرورت برخورد با اين مساله را مطرح مي کند مي توان به مسايل زير اشاره کرد :
ـ مسائل عارض بر کاربري هاي ناسازگار همجوار
ـ اختلال در سيما و منظر شهري
ـ مسائل جمعيتي از نقطه نظر اجتماعي ، اقتصادي ، رواني
ـ مسائل ترافيکي
ساکنان محلي به عنوان اصلي ترين بخش ذي نفع در محيط شهري ، از ناسازگاري فعاليت هاي شهر و مسائل ناشي از آن بسيار متاثر مي شوند زيرا مجبور به زندگي در محيطي هستند که اصول و معيار هاي استقرار فعاليت در آن رعايت نشده است. بنابر اين ساماندهي و استقرار مطلوب صنايع و خدمات خودرويي و مکانيکي از ضروري ترين برنامه هاي توسعه کالبدي است.
6. 4)اهداف تحقيق
از آنجا که پژوهش علمي با ظهور مساله يا مجهولي در ذهن محقق شروع مي شود ، هدف اصلي تحقيق علمي را بايد معلوم کردن آن مجهول و به عبارتي حل مساله و يافتن پاسخ براي آن دانست .1
باتوجه به مشکلاتي که مکان گزيني نادرست صنايع و خدمات کارگاهي در شهر بابل به وجود آورده است مردم نياز به تدابيري دارند که از بار اين مشکلات بکاهند لذا هدف اصلي اين تحقيق ، پيدا کردن و يافتن معيارها و راه حل هايي براي برطرف کردن اين مشکلات است.
البته براي رسيدن به يک رويکرد مشخص و کاربردي ، چند نوع از صنايع و کارگاه هاي شهري مانند تعميرگاه هاي خودرو ، صافکاري ها، تراشکاري ها وکارواش ها و مانند اينها که از فعاليت هاي مزاحم فراگير شهر بابل محسوب مي شوند براي مطالعه، مشخص و تدوين معيار ساماندهي و مکان گزيني براي آنها انتخاب شده است. با توجه به اين مطالب اهداف عمده اين تحقيق ، عبارت اند از:
ـتحليل وضعيت موجود کاربري اراضي شهري ناسازگار
ـشناخت واحد هاي صنعتي و کارگاههاييکهداراي ناسازگاري با بافت شهري هستند و نياز به انتقال دارند.
ـتعريف صنايعيکهميزانآلايندگيکمي دارند و مي توانند با ارائه تسهيلات در محل استقرار يابند.
ـدستيابييه الگوي سامان دهي صنايع و خدمات گارگاهي با معيار هاي مناسب
ـ ارائه پيشنهاداتي برايکاهشمشکلاتترافيکي محدوده مورد مطالعه
ـارائه الگوي راهبردي جهت مکانيابي صنايع مذکور
– طراحي مدلي جهت استقرار صنايع خدماتي مذکور
7. 5)فرضيه ها
فرضيه ، توجيه و تبيين هاي حدسي معيني را در باره واقعيات عرضه مي کند و پژوهشگران را در برسسي اين واقعيات و تجارب کمک و هدايت مي کند. فرضيه ، يک پيشنهاد توجيهي و به زبان ديگر راه حل مساله است که هم به يافتن نظم و ترتيب در بين واقعيات کمک مي کندو هم باعث استنتاج مي شود.
اهم مشکلاتي که در رابطه با شهر بابل به نظر مي رسد عبارت اند از:
1. مکان يابي و استقرار کنونيمراکز صنعتي – خدماتي در شهر بابل منطبق شرايط مطلوب زيست محيطي نيست.
2. واحد هاي صنعتي و خدماتي خودرويي که داراي ناسازگاري با بافت شهري هستند نياز به انتقال دارند.
3. بين واحد هاي صنعتي و خدماتي خودرويي ناسازگار و مشکلات ترافيکي رابطه معنا داري وجود دارد .
4. بين وجود واحدهاي صنعتيو خدماتي خودرويي ناسازگار و ناهمگوني منظر شهري رابطه معنا داري وجود دارد.
8. 6)پرسش هاي تحقيق
مشکل اصلي صنايع و خدمات کارگاهي شهر بابل مکان گزيني غلط آنها است براي آنکه بتوانيم دلايل اين مشکل را بيابيم بايد به سوالات زير پاسخ دهيم که عبارت اند از:
1. مکانيابي صنايع و خدمات کارگاهي شهر بابل تا چه ميزان بر اساس معيار هاي بهينه کاربري اراضي مي باشند؟
2. آيا واحد هاي صنعتي و کارگاهي ناسازگار با بافت شهري ، نياز به انتقال دارند؟
3. آيا واحدهاي صنعتي و کارگاهي باعث مشکلات ترافيکي در محدوده مورد مطالعه شده اند ؟
4. آيا واحد هاي صنعتي و کارگاهي باعث ايجاد اختلال در سيما و منظر شهري شده اند ؟
9. 7)روش هاي تحقيق
در اين پايان نامه از سه روش زير براي گرداوري اطلاعات استفاده شده است:
ـ روش کتابخانه اي
در روش کتابخانه اي ، با استفاده از کتب مربوط به مقولهطراحي و معماري و برنامه ريزي شهري و استفاده از اطلاعات موجود به بررسي و تحقيق درباره اين موضوع پرداخته شده است.
ـ روش اسنادي
روش اسنادي ، وسيله اي براي دست يابي به شناخت ريشه اي ابعاد موضوع مثل مفاهيم ، مقولات اساسي ، متغيرهاي اصلي و غيره است. بدين ترتيب در اين تحقيق ،علاوه بر فعاليت هاي اسنادي ، از نقشه ها و عکس هاي هوايي مربوط به شهر بابل که توسط مهندسين مشاور و تهيه گرديده و به عنوان نقشه پايه استفاده شده است در اين پايان نامه از نرم افزار outo cad استفاده گرديده است.
ـ روش تحقيق ميداني
به منظور آشنايي عميق تر با مسائل و وضعيت کالبدي و عملکرد فعاليت هاي صنعتي و از آنجا که همواره در اطلاعات و آمار ،کاستي هايي مشاهده مي شود، لذا براي تکميل اين قسمت و مشاهده مستقيم محدوده مورد مطالعه و نيز انعکاس نقطه نظرات صاحبان مشاغل محدوده ،از اين روش استفاده شده است. تکنيک هاي به کار گرفته شده عبارت اند از : تکميل پرسشنامه هاي حضوري و مصاحبه در محدوده مورد مطالعه ، و ضمنا براي تهيه پرسش نامه از طيف ليکرت بهره گرفته خواهد شد.
10. 8-روش تجزيه و تحليل داده ها
با توجه به ويژگي تحقيق موردي و استفاده از فرايند ترکيب روش ها ، در اين مطالعه سعي شده استکه مجموعه داده هاي مختلف و پراکنده با توجه به چارچوب نظري تحقيق و مقولات اساسي آن بهنحوي مورد استفاده قرار گيرد که بتواند شناختي جامع ، منسجم و هدفمند از کليت موضوع حاصل کند. به اين منظور از سه روش زير درتحليل داده ها استفاده شده است :
الف ـ تحليل نظري
به منظور شناسايي علل و عوامل موثر در مکان يابي صنايع و خدمات کارگاهي و مقولات اساسي و مباني برنامه ريزي مکان يابي و سامان دهي ، از روش تحليل نظري و تصميم نظري استفاده شده است.
ب – تحليل محتوا
در بررسي اسناد و منابع مربوط به موضوع ، پس از گزينش منابع معتبر و مفيد سعي شده تا مفاهيم ، مقولات ، فرضيه ها و نظرات مربوط به موضوع بصورت هدفمند و منظم در چارچوب اهداف و روش شناسي تحقيق استخراج و مورد تحقيق قرار مي گيرد . در اين بررسي سه جنبه شناخت علمي يعني مطالعه اکتشافي ، توصيفي و تبييني مورد نظر بوده است.
ج – تحليل ثانوي
تحليل ثانوي ،يکي از فنون فرعي در پژوهش اسنادي است که بر پايه تحليل مجدد از نتايج و داده هاي تحقيقات پيشين و يا آمارهاي موجود قرار دارد که در تدوين اهداف واصلاح روش ها و همچنين در کنترل کاربري ها و تکميل داده ها مورد استفاده قرار مي گيرد . جامعه آماري در اين پايان نامه شامل صاحبان مشاغل و مسئولين شهري اعم از شهرداري و شوراي شهر مي باشد که براي براورد حجم نمونه از مدل کوکران و براي تهيه پرسش نامه از طيف ليکرت بهره گرفته شده است.لذا جهت تجزيه و تحليل پرسشنامه از برنامه spss و جهت آزمون روايي از مدل آلفا کرونباخ استفاده مي شود .
ابتدا به بررسي توصيفي ويژگي هاي فردي افراد نمونه و متغيرهاي پژوهش پرداخته و سپس با استفاده از آزمون مناسب t مستقل ، فرضيه هاي پژوهش مورد بررسي قرار مي گيرند.
محاسبه حجم نمونه آماريازرابطهکوکرانبا حجم جامعه محدود با استفاده از فرمول زير مي باشد.
در اين فرمول داريم:
حجم جامعه آماري ساکنين مناطق مورد نظر :3000
حجم جامعه اماري مسئولين شهري:270
p: احتمال نسبت برخورداريازصفتموردنظر = 5/0
q: احتمال نسبت عدم برخورداريازصفتموردنظر = 5/0
d: انحراف ياخطايمطلوب = 05/0
z: درجه ياضريب اطمينان 95 درصد = 96/1
بر اساس فرمول بالا براورد تعيين حجم نمونه براي توزيع پرسش نامه در بين افراد به ترتيب براي ساکنين مناطق مورد نظر280 و براي مسئولين شهري تعداد191 نفر مي باشد.
ضريب آلفاي کرونباختوسطکرونباخابداعشدهويکيازمتداولترينروشهاي اندازه گيرياعتمادپذيريوياپايائيپرسشنامههاست. منظورازاعتبارياپاياييپرسشنامهايناستکهاگرصفتهايموردسنجشباهمانوسيلهوتحتشرايطمشابهودرزمانهايمختلفمجددااندازهگيريشوند،نتايجتقريبايکسانحاصلهشود.
ضريب آلفاي کرونباخ،برايسنجش ميزان تکبعديبودننگرشها،عقايدو … بکارميرود. درواقعميخواهيمببينيمتاچهحدبرداشتپاسخگويانازسوالاتيکسانبودهاست. اساساينضريببرپايهمقياسهاست. مقياسعبارتندازدستهايازاعدادکهبرروييکپيوستاربهافراد،اشيايارفتارهادرجهتبهکميتکشاندنکيفيتهااختصاصدادهميشود. رايجترينمقياسکهدرتحقيقاتاجتماعيبکارميرودمقياسليکرتاست. درمقياسليکرتاساسکاربرفرضهموزنبودنگويههااستواراست. بدينترتيببههرگويهنمراتي (مثلااز1 تا 5 برايمقياسليکرت 5 گويهاي) دادهميشودکه مجموع نمراتي کههرفردازگويههاميگيردنمايانگرگرايشاوخواهدبود.
آلفاي کرونباخبطورکليبااستفادهازيکيروابطزيرمحاسبهميشود.
يا
کهدراينروابطk تعداد سوالات، واريانس سوال i ام، واريانس مجموع کليسوالات،ميانگينکواريانسبينسوالات،و واريانس ميانگينسوالاتميباشند.2
مقدار آلفا کرونباخ به دست آمده با توجه به نتايج پژوهش 740 مي باشد.
11. 9- پيشينه تحقيق
ديدگاهها و نظريات زيادي در اين زمينه وجود دارد از جمله اين نظريه ها نظريه قطب رشد که پرو در اين نظريه به بررسي هزينه هاي حمل و نقل مواد خام به کارخانه و محصولات به بازار مصرف و بهاي نيروي کار و استفاده از صرفه جويي هاي تجمع مي پردازد .3 از ديگر نظريه ها، نظريه فن تانن است که اولين نظريه مکانيابي تدوين يافته در چارچوب علمي است که با هدف حداقل کردن هزينه ها سه عامل مهم را در مکان بابي مطرح مي کند ، عامل حمل و نقل ، نيروي کار و تجمع گرايي صنعتي است .4 نظريه بعدي نظريه عدم اطمينان در فضايابي فعاليت هاي صنعتي از ام . ج . وبر است که با ايجاد واحد هاي توليدي صنعتي در جوار شهرها و ايجاد هسته هاي فشرده صنعتي پاسخي در جهت کاهش ريسک مجريان فعاليت هاي صنعتي داده است.5 نظريه بعدي نظريه گ . ت . رنر است که صنايع را بر اساس ماده اوليه ، نيروي کار ، مديرت ، سوخت وغيره طبقه بندي کرده است که به نظر وي در همزيستي سازگار تنها صنايعي که با يکديگر از نظر ارتباط داده ها و ستانده ها پيوند ارگانيک دارند در يک جا جمع مي شوند که باعث ايجاد هسته هاي ارگانيک مي شود. از جمله مطالعاتي که در ايران در اين زمينه صورت گرفته شامل ، مطالعات مهندسين مشاور همگروه در زمينه مکانيابي و استقرار بهينه صنايع (تهران) در مرکز مطالعات و تحقيقات شهر سازي ايران و همچنين مهندسين مشاور زاد و بوم در زمينه ساماندهي صنايع از طرف شهرداري تهران است. از نمونه پايان نامه هايي که در اين زمينه کار شده است مي توان به ساماندهي و استقرار بهينه صنايع و کارگاههاي مزاحم شهري (مطالعه موردي بافت مرکزي کرمانشاه )از رسول فرجام در دانشگاه تهران و ديگري به سامان دهي فضايي صنايع و کاراگاههاي مزاحم شهري شهر قره ضيا از روح الله ميرزازاده در دانشگاه شهيد بهشتي اشاره کرد.
ازمنابع خارجي کار شده در اين زمينه مي توان از جان .دي.کاساردا (2004) (JOHN D. KASARDA )که در زمينه مکانيابي مناطق صنعتي و همچنين آينده شهر هاي صنعتي UWT در مطالعات شهري کار کرده است نام برد و ديگري از آندرياس ارتال(Andrés Artal )و جان ميگول ناوارو (JOHN Miguel Navarro) که مقاله در مورد سکونت در مناطق صنعتي و اثرات آن و ويژگي هاي صنايع قابل دسترس در شهر در سال 2013 منتشر کردند که از نتايج اين مقاله مي توان اين برآورد را داشت که در ترکيب صنعت با شهر توسعه فضايي شهر ها چه روندي را خواهد داشت و از ديگر محققين اين زمينه جفري اسپيواک( Jeffrey Spivak)را مي توان نام برد که ترکيب شهر هاي صنعتي و گسترش فضايي آنها مقاله اي رادر سال 2012 منتشر کرد .
12. 10- اصطلاحات و مفاهيم کليدي
ساماندهي فضايي
عبارت انداز ترتيب و نظم دادنبه واحدهاي يک مجموعه مشخص و هدفمند يا ساماندهي فضايي عبارتست از ترتيب دادن و توزيع نظام يافته واحدهاي يک مجموعه در فضا، در راستاي عملکرد عمومي مجموعه6.
صنعت
شامل آن دسته از فعاليت ها مي شود که با تغيير و تبديل مکانيکي و شيميايي مواد آلي و غير آلي به وسيله ماشين آلات و نيروي کار کالاهايي قابل عرضه به بازار را توليد مي کنند.
کارگاه
گارگاه مکان يا قسمتي از مکان است که محل انجام فعاليت اقتصادي منظم و مستمر مثل فعايت بازرگاني ، صنعتي ، بهداشتي و… باشد.
شهر
سيستمي است متشکل از سيستم هاي دروني که با آنها داراي روابط متقابل است و خود اين مجموعه نيز (شهر) با ساير سيستم هاي منطقه ارتباط دارد و منطقه نيز جزئي از سيستم هاي ملي است.7
فصل دوم:
مباني تحقيق
13. 1-2-مقدمه
دردنيايكنوني،صنعتحدومرزيندارد. تجربهكشورهايتــازهتوسعهيافتهنشان‌دهندهآناستكهصنعتمي‌تواندبهعنوانبخشپيشتاز،سايربخشهاياقتصاديراتحتتأثيرقراردهد. توسعهصنعتيوتجهيزشهركهايصنعتيبرايافزايشتوانتوليديوصادراتيكشور،سياستهايمنطقيومنطبقباتواناييهاوامكاناتواقعيمناطقمختلفكشوررامي‌طلبدتاضمنتقويتزيربناهادراينبخش،وضعكنونيصنعتبهعنوانبخشتوليدكنندهكالاهايجايگزينوارداتودرون‌نگربهبخشيبرون‌نگروصادرات‌گراتغييرجهتيابد. اينامرنيازبهمطالعه‌ايعميقونوينداردتابراساسآنمزيتهاينسبيفعاليتهايصنعتيمناطقمختلفشناساييشودوسرمايه‌گذاريهابهمنظورگسترشآنهاهدايتشود. درتمامكشورهااعمازتوسعهيافتهيادرحالتوسعه،دولتهامجبوربهاتخاذسياستهايمناسببرايتخصيصبهينهمنابعوامكاناتموجوددرجامعهبهبخشهايمختلفاقتصاديهستند. تعييندرجهاولويتومزيتهريكازبخشهايگوناگونبهمنظورتخصيصبهينهمنابعوامكانات،ضرورياست. درتعييناولويتهايصنعتيدرشهركهايصنعتي،ضمنتوجهبهوضعمنطقهدرمقايسهباسايرمناطقكشور،بايدبهعقلاييومطلوببودنسرمايه‌گذاريازديدگاهاقتصادينيزنظرداشت.
يكنظامبرنامه‌ريزيمناسبعلاوهبرتعيينچگونگيتوسعهبخشهايمختلفاقتصاديلازماستابعادتوسعهمناطقمختلفكشوررانيزمشخصکند،همانطوركهيكنظامبايدسازگاريلازمرابينبخشهايمختلفاقتصاديايجادکند. همچنينضرورياستهمسـازيراازيكسوميانمناطقوازسويديگرميانبخشومنطقهبرقرارکند. خوشبختانهنظامبرنامه‌ريزيدربرنامهسوموچهارمبهگونه‌ايطراحيشدهكهمشاركتدرتماميبخشهاياقتصاديفعالدرتدويناينبرنامه‌هاديدهمي‌شود. يكيازنكاتبارزاينبرنامه‌هايتوسعه‌ايتوجهخاصبهديدگاههايمنطقه‌ايونبودِتمركزدرسياستگذاريهاوتصميم‌گيريهاستكهبهتواناييهاوامكانــاتمنـاطقدرقالبآمايشسرزمينوتوسعهمنابعماليودرآمديتوجهشدهاست. بهعبارتديگرنقشاستانهادرتهيهوتدوينتصميم‌گيريهاوسياستگذاريهاازجايگاهمناسبيبرخوردارشدهاست. درحالحاضر،صنعتدرشهركهايصنعتيدررديفبخشهاواركانمهماقتصادكشورقرارداردوتوسعهاقتصاديكشورهابدونتوسعهاينشهركهاممكننيست. اينتوسعهمي‌تواندمؤثرترينوسيلهبراينيلبهاهدافمطرحشدهدرچارچوباقتصادمليباشد،اهدافيمانندتأميننيازهايداخلي،ايجاداشتغال،قدرتاقتصاديورفاهاجتماعي،كاراييوبهره‌برداريبهينهازمنابعاقتصاديورشدمطلوبوهمهجانبهاقتصادمليونظايرآن.
به طور کلي فعاليت هاي صنعتي به طور مستقيم و غير مستقيم با حيات شهري و توسعه شهري ارتباط ضروري و تنگاتنگ دارد. از اين نظر اين اصل مورد پذيرش قرار گرفته که حذف و طرد کامل صنايع و کارگاهها از شهر ، کاري نادرست و حتي غيرعملي است. اما از طرف ديگر لازم است صنايع به گونه اي در حاشيه ، داخل و خارج شهر مستقر شوندکه کمترين آسيب و زيان را در برداشته باشد. اين امر ضرورت مکانيابي و ساماندهي صنايع را مطرح مي سازد.از ديدگاه شهر سازي و مديريت شهري و معماري ،مفهوم آلودگي و مزاحمت ناشي از صنايع داراي جوانب مختلف کالبدي ، زيست محيطي و اقتصادي اجتماعي است.
14. 2-2-مفهوم جامع مکانيابي و ساماندهي صنايع
مفهوم مکانيابي و ساماندهي نيز داراي ابعاد وسيع تر از صرف تعيين مکان و دفع اثرات زيست محيطي صنايع است . در واقع همان طور که از دو اصطلاح” مکانيابي” ( siting ) و ” ساماندهي” (organization) بر مي آيد، فرايند مکانيابي و ساماندهي داراي دو مرحله مکمل زير است :
مرحله اول : به تدوين معيارهاي کلي کاربري زمين و تعيين نواحي مناسب براي استقرار صنايع مختلف ( داخل شهر ، حاشيه شهر يا بيرون شهر) مربوط مي شود. در اين مرحله ، معيارهاي عام برنامه ريزي مثل عوامل اقتصادي و ضوابط زيست محيطي ، نقش اساسي به عهده دارد.
مرحله دوم : شامل فرايندي است که از طريق آن مکان دقيق مناسب براي هر واحد صنعتي و شرايط کالبدي فعاليت آن از نظر دسترسي ، همجواري ، فاصله و غيره تعيين مي شود . اين مرحله دربرگيرنده برنامه ريزي و طراحي کالبدي است که به ضوابط منطقه بندي و معيارهاي طراحي ، معماري و زيباسازي نيز نياز دارد.
بنابراين مکانيابي و ساماندهي صنايع و خدمات شهري ، در مفهوم وسيع خود ، هم به قلمرو ” برنامه ريزي شهري ” (سطح دو بعدي) و هم به عرضه ” طراحي شهري” (سطح سه بعدي) مربوط مي شود. در واقع روند مکانيابي صنايع بيشتر با برنامه ريزي يعني طبقه بندي صنايع و منطقه بندي صنايع سروکار دارد، ولي روند ساماندهي صنايع بيشتر به طراحي شهري ، يعني سامان دادن کالبديـ فضايي و بصري فعاليت ها و واحدهاي توليدي مربوط مي شود.
در روند راج شهرسازي ايران، به صورت تهيه و اجراي انواع طرح هاي شهري ، هيچ گونه پيوند استوار و منطقي ميان برنامه ريزي و طراحي شهري وجود نداردو اين امر يکي از علل ناکامي طرح ها در ساماندهي فعاليت هاي شهري به ويژه صنايع و خدمات محسوب مي شود. به همين دليل يکي از ابزارهاي لازم براي ساماندهي مطلوب صنايع ، فعال کردن و تحرک بخشيدن به وظايف طراحي شهري است ، که به ويژه نقش اساسي در ساماندهي راسته ها و مراکز تاريخي قديمي و ايجاد مجتمع هاي جديد توليدي و خدماتي به عهده دارد . در واقع رفع بسياري از مشکلات و مزاحمت هاي کالبدي ناشي از مراکز صنعتي و خدماتي شهري ، از طريق طرح هاي بهسازي و نوسازي امکان پذير است و توسل به اقدامات ساماندهي در مورد انبوه واحدهاي کوچک و متمرکز، به صورت تک تک و جدا ، کاري بسيار دشوار ، پرهزينه و شايد غير ممکن است.
تعيين نواحي مناسب براي فعاليت هاي صنعتي و استقرار صحيح آنا در مکان هاي گوناگون روندي پيچيده و دشوار است که از آغاز پيدايش صنعت تا کنون در کانون مباحث مربوط به محيط زيست ، توسعه اقتصادي و برنامه ريزي شهري قرار دارد و پديده اي چند بعدي است که عوامل و متغيرهاي متعدد و متنوع در آن دخالت دارند.
نکته مهم از نظر معماري اين است که فرايند مکانيابي و ساماندهي فضايي صنايع ، خدمات و کارگاهها در شهر ، خصلت مکانيابي فضايي دارند . بدين مفهوم که از نظر اهداف معماري برنامه ريزي براي يک شهر ، وضعيت و کارکرد يک فعاليت صنعتي به موقعيت استقرار آن ، ميزان فاصله و نحوه همجواري آن با ساير فعاليت هاي شهري مربوط مي شود از اين نظر مفاهيم و مقولات اصلي ساماندهي صنايع مثل مفاهيم منطقه بندي صنعتي ، اثرات صنعتي، مزاحمت، سازگاري، همجواري و غيره داراي خصلت مکاني فضايي است.
مکانيابي صنعتي فرايندي بسيار پيچيده با ابعاد گوناگون است . از اين رو هيچ يک از تئوري هاي مکاني به تنهايي و به طور کامل قابل اجرا نيست. مکان، تحت تاثير عوامل مختلف اقتصادي ، سياسي، جغرافيايي و کالبدي قرار دارد. بنابراين با اتکا به عوامل خاص مثل معيارهاي اقتصادي و يا معيارهاي صرفا کالبدب نمي تواند به اهداف مطلوب و عام در مکانيابي رسيد.
نکته مهم در مکانيابي صنعتي اين است که با توسعه علوم و فنون ، طبقه بندي صنايع به صنايعي که محدوديت مکاني دارند و صنايعي که ماهيتا قابليت استقرار در هر نقطه را دارند ، به تدريج از بين مي روند . اين موضوع روند مکانيابي صنايع را اساسا تغيير داده و آنچه که قبلا به عنوان مکان نامناسب صنعتي به نظر مي رسيد ، در شرايط موجور الزاما چنين نيست . ابعاد فني صنعت ، عامل مهم در بسياري از موارد تعيين کننده مکان شده است.8
15. 3-2-اهداف کلان ساماندهي صنايع و خدمات شهري
اصولا در قلمرو برنامه ريزي و مديريت براي اجتماعات انساني، اهداف کلان بر اساس دو محور، يعني دستيابي به تحقق ارزش ها و تامين نيازهاي اساسي ، از يک طرف و يافتن راه حل براي مسائل و مشکلات موجود و آتي ، از طرف ديگر تعيين و تدوين مي گردد. بنابراين با استنتاج از مجموعه مطالعات انجام شده مي توان اهداف کلان ساماندهي صنايع و خدمات شهري را به سه گروه اصلي تقسيم کرد. اين اهداف از يک سو مبتني بر ارزش ها و ديدگاههاي نوين برنامه ريزي و طراحي شهري است،که به اعتلاي کيفيت زندگي ، توسعه پايدار شهري . بهسازي محيط شهري نظر دارد و از سوي ديگر ، معطوف به حل بنيادي مسائل و مشکلات ناشي از فعاليت هاي صنعتي ،در شهرهاي کشور است.

جدول 2-1- اهداف ساماندهي صنايع
گروه نوع هدف محورهاي مهم
الف
زيست محيطي ـ حفاظت از منابع محيط طبيعي
ـ حفاظت از محيط انسان ساخت
ـ حفظ سلامت جسمي و رواني شهروندان
ب
اقتصادي ـ اجتماعي ـ تامين نيازهاي شهروندان (کالا و خدمات)
ـ حفظ و تقويت قدرت اقتصادي
ـ حفظ ارزش زمين و ساختمان
ـ حفظ ارزش هاي تاريخي و فرهنگي صنايع شهر
ـ تقويت تنوع و جاذبه در فضاي شهري
د
کالبدي ـ فضايي ـ کاهش تراکم و ازدحام در محيط شهر
ـ تامين دسترسي آسان به مراکز توليدي و خدماتي
ـ ايجاد تعادل ميان فضا و فعاليت
ـ زيباسازي فضاي کار و فعاليت ماخذ: مهندسين مشاور فرنهاد ،1381

16. 4-2-ضرورت نگرش سيستمي و جامع نگري
توسعه شهري همواره با توسعه صنعتي ملازم و همراه بوده است،به نحوي که مي توان گفت اين ملازمت شهر و صنعت مهم ترين و موثرترين عامل در شکل گيري نظام کالبديـ فضايي شهرهاو حومه ها محسوب مي شود که عوارض متنوع ومختلفي به بار آورده است. از اين نظر موضوع مکانيابي و ساماندهي صنايع ذاتا پديده اي است که از ماهيت روابط پيچيده ، متعارض و گاه متضاد صنعت و شهر ناشي مي شود . بعضي از مهم ترين اثار اين روابط به قرار زير است :
ـ تعارض ميان عملکرد صنعت و محيط زيست
ـ تعارض ميان اهداف اقتصادي توسعه صنعتي و اهداف رفاه اجتماعي
ـ تعارض ميان منافع خصوصي و منافع عمومي در توسعه صنعتي
ـ تعارض ميان توسعه کالبدي صنايع و کيفيت سيماي شهر
بنابراين فرايند مکانيابي و ساماندهي صنايع و خدمات شهري ، موضوعي صرفا اقتصادي، زيست محيطي يا کالبدي و فني نيست ، بلکه نوعي برنامه ريزي محيطي و فضايي محسوب مي شود که باعوامل مختلف ، اجتماعي ، زيست محيطي و کالبدي همبستگي نزديک دارد در واقع فرايند مکانيابي و ساماندهي صنايع و خدمات، پديده اي چند بعدي است که تابع عوامل و متغيرهاي متعدد مي باشد.
بر همين اساس، به منظور نظارت و هدايت توسعه صنايع و ساماندهي آنها ،انواع مقررات و نهادهاي مختلف، با اهداف و وظايف گوناگون به وجود آمده که سرنوشت نهايي شکل گيري و نحوه استقرار صنايع به عملکرد آها بستگي دارد.
در يک جمع بندي کلي ، مي توان مقررات تشکيلات مربوط به توسعه و استقرار صنايع را به چهار عرصه اصلي تقسيم کرد:
1) مقررات و تشکيلات ساماندهي صنايع از نظر مديريت توسعه صنعتي
2) مقررات و تشکيلات ساماندهي صنايع از نظر مديريت محيط زيست
3) مقررات و تشکيلات ساماندهي صنايع از نظر مديريت شهري
4) مقررات و تشکيلات ساماندهي صنايع از نظر مديريت شهرسازي
با توجه به ملاحظات فوق، شناخت مسائل و مباحث مکانيابي، ساماندهي صنايع و خدمات شهري و جستجوي معيارها و ضوابط مربوط به آن، ضرورتاً مستلزم نوعي ديدگاه کل نگر و راهکارهاي چندجانبه است. در واقع، مهمترين نتيجه اي که از بررسي تجارب ساماندهي صنايع در ايران و جهان به دست مي آيد اين راهبرد اصلي است که: هر نوع دخالت آگاهانه و هدفمند در روند مکانيابي و ساماندهي صنايع و خدمات شهر، نياز مبرم به يک ” نگرش سيستمي” يعني رويکرد جامع نگر، برنامه ريزي فرابخشي و مديريت اجرايي مشترک دارد.
17. 5-2-پيوستگي متقابل شهر و صنعت
صنايع وخدمات فني، از يک سو مورد نياز شهروندان هستند وبراي تحرک و توسعه شهر مفيدند و از سوي ديگر صدمات و خسارات نسبتاً جدي به شهر و شهروندان وارد مي سازند. بنابراين رابطه صنعت و شهر موضوعي پيچيده و چتدبعدي است وتعيين اين که چه صنايعي بايد يا مي توانند در شهر مستقر شوند(صنايع مجاز) و چه صنايعي نبايد در شهر حضور داشته باشند (صنايع غير مجاز ) امري بحث انگيز و مورد اختلاف نظر است.
به طور کلي سه ديدگاه عمده در زمينه نحوه نگرش به استقرار صنايع و خدمات در شهر وجود دارد که در زير خلاصه شده است:
الف ـ نظريه جذب صنايع (ديدگاه اقتصادي )
مکانيابي و استقرار در شهرها و مراکز جمعيتي به منظور برخورداري از زيرساخت هاي ارزان شهري بر اساس قانون حداکثر سود و حداقل هزينه
ب ـ نظريه طرد صنايع (ديدگاه زيست محيطي )
دفع و نفي هر گونه فعاليت صنعتي از مناطق مسکوني و مراکز جمعيتي بر اساس ملاحظات افراطي زيست محيطي با نظرات ضد تمدن صنعتي
د ـ نظريه گزينش صنعتي (ديدگاه توسعه پايدار)
تلفيق صنعت و شهر بر اساس برنامه ريزي و ساماندهي بهينه، به منظور ايجادسازگاري ميان صنعت و شهر در راستاي توسعه پايدار و همه جانبه
در شرايط کنوني جهان معاصر همراه با تکامل نظريه ها و روش هاي برنامه ريزي و توسعه، ديدگاههاي صرف توسعه اقتصادي و رشد بي رويه صنايع و يا نفي و طرد يک سويه صنعت از مراکز جمعيتي جاي خود را به ديدگاه سومي دادهو تلاش مجامع ملي و بين المللي توسعه، در اين راستا بسيج شده است. بر پايه اين نگرش ، نظام بخشي به مناسبات کالبدي – اجتماعي شهر و پاسخگويي به نيازهاي همه جانبه جامعه ، نه با قبول بي چون جراي توسعه صنعتي و نه با نفي صنعت ميسر است . براي دستيابي به توسعه پايدار ، رفاه اجتماعي و اعتلاي کيفيت زندگي راهي جز آشتي صنعت و شهر و جستجوي راه هاي بهتر براي تحقق آن وجود ندارد.
از ديدگاه توسعه پايدار شهري امروزه به جاي تاکيد بر جداسازي صنايع از شهر ، بيشتر توصيه مي شود که زمينه ها و پيش شرط هاي لازم براي ايجاد هماهنگي ميان صنعت و محيط شهر (کالبدي و اجتماعي)، از طريق تکامل تکنولوژي ، توسعه تمهيدات کالبدي، گسترش طراحي شهري و ساماندهي فضايي ، افزايش آگاهي و نظارت زيست محيطي ، تقويت برنامه ريزي و مديرت شهري و غيره فراهم گرددکه اين امر ، به نوبه خود ، مستلزم بازنگري در روش هاي شهرسازي و پذيرش انعطاف پذيري و پويايي در ضوابط منطقه بندي و مقررات ساماندهي صنايع است.9
الف)طبقه بندي صنايع به دو گروه کلي شهري و غير شهري
اين تفکيک و دسته بندي از يک سو نوع ويژگي هاي صنايع و خدمات لازم و مفيد براي شهر را مشخص مي سازد و معيارهاي دقيق تري را براي تعيين صنايع مجاز و غير مجاز به دست مي دهد ، و از طرف ديگر وظايف خاص مديريت شهري در زمينه ساماندهي صنايع و خدمات و نحوه همکاري با ديگر نهادهاي مسئول رامعلوم مي کند. بديهي است که تاکيد اصلي پيشنهادات و توصيه ها معطوف به صنايع و خدمات شهري است.
ب) ترکيب صنايع توليدي و خدمات فني
بخشي از خدمات مورد نياز شهروندان به خدمات تعميراتي و فني بر مي گردد که عملکردي شبيه صنايع وابسته به آن دارند واز اين نظر مشمول ضوابط مکانيابي و ساماندهي صنايع شهري قرار مي گيرند از اين گونه خدمات با عناوين مختلف مثل ” صنايع خدماتي ” ” خدمات صنعتي” ، “خدمات تعميراتي” و ” خدمات فني” نام برده مي شود که مترادف يکديگرند. بنابر اين اصطلاح کلي ” صنايع و خدمات” در اين پايان نامه ، به طور اعم در معناي صنايع و خدمات فني به کار رفته است.10
18. 6-2-جايگاه صنايع کوچک در فرايند ساماندهي
يکي از ويژگي هاي بارز آميختگي صنعت و شهر در شهرهاي کشور ، وجود انبوه کارگاههاي کوچک توليدي و فني کهنه و نو است که به دليل قدمت ، ضعف فناوري ، پايين بودن مقياس توليد ، ابعاد محدود کالبدي و نظاير اينها از خصلت چسبندگي زياد به کالبد شهر برخوردارند . اين ويژگي به اختلاط اين گونه فعاليت ها با بافت مسکوني، تجاري و غيره منجر شده و انبوهي از معضلات مختلف کالبدي ، ترافيکي ، زيست محيطي و اجتماعي را پديد آورده است.
مطالعات موجود حاکي از اين است که بيشتر صنايع مزاحم در شهرهاي ايران، متعلق به واحدهاي کوچک (توليدي و خدماتي) مثل تعمير گاههاي خودرو ، نجاري ، آهنگري، واحد هاي اوراقچي ، فروش ضايعات و مانند اين ها بوده است. همچنين ، مواد و مصاديق آلودگي و مزاحمت بيشتر به عملکرد واحدهاي کوچک مربوط مي شود تا عملکرد صنايع بزرگ . مثل ايجاد سرو صدا و تجمع ضايعات و زائدات، ايجاد سد معبر و گره ترافيکي. شايد بتوان گفت که سامان بخشي به فعاليت انواع واحدهاي توليدي و خدماتي کوچک و پراکنده، که اغلب نيز مورد نياز مبرم شهروندان است، بنا به علل مختلف اقتصادي، فني، اجتماعي و اجرايي بسي دشوارتر، پيچيده تر و پرهزينه تر از ساماندهي واحدها و صنايع بزرگ است که متاسفانه در ضوابط و مقررات موجود، کمتر به اين واقعيت مهم توجه شده است.
واحدهاي کوچک توليدي فني اولاً بسيار متعدد ومتنوع هستند و ثانياً به اشکال مختلف در سطح شهرها پراکنده اند. به همين دليل نمي توان ضوابط و معيارهاي واحد و يکساني بريا مکانيابي و ساماندهي آنها ارايه داد. براي حل اين مشکل لازم است که اقدامات و مطالعات خاص انجام پذيرد. رهنمودهاي کلي در اين زمينه عبارت است از:
الف ـ ايجاد همکاري ميان اصناف و نهادهاي مختلف و تدوين ضوايط مشترک
ب ـ تدوين ضوابط اختصاصي براي گروههاي مختلف متجانس
ج ـ ايجاد مجتمع هاي توليديـ خدماتي درون شهري
19. 7-2-لزوم بازنگري در ضوابط منطقه بندي صنعتي
در مقررات شهر سازي ايران و به تبع آن در روال تهيه طرحهاي شهري، نظرات .احکامي وجود دارد که بر ضوابط ((منطقه بندي سنتي)) و انديشه جدا سازي کاربري ها و توزيع فعاليت ها بر اساس تقسيمات کالبدي استوار است. اين نظرات ومقررات در حال حاضر با دو اشکال اساسي رو به رو مي باشد:
نخست اينکه مباني منطقه بندي و اصول شهر سازي کارکردي، به کلي در جهان تغيير کرده و ديدگاه و روش هاي جديدي جايگزين آنها شده است.
دوم اينکه مطالعات موجود نشان ميدهد که بخش اعظم پيشنهادهاي طرح هاي شهري در ايران ، در زمينه ضوابط منطقه بندي ، جداسازي و توزيع کاربري ها در عمل تحقق پيدا نکرده و به اجرا در نيامده است.
با توجه به اين ملاحظات مي توان گفت که بخشي از مسائل و مشکلات ناشي از استقرار صنايع در شهرهاي کشور به نارسايي نظام برنامه ريزي شهري به ويژه ضوابط منطقه بندي و مقررات کاربري ها مربوط مي شود. بنابر اين به منظور سامان بخشي به فعاليت هاي صنعتي و خدماتي در شهرها لازم است اين گونه ضوابط و نظرات مورد بازنگري و اصلاح قرار گيرد.
در حال حاضر در زمينه مکانيابي و ساماندهي صنايع ، ميان پيشنهادهاي طرح هاي شهري و روند واقعي موجود اختلافات و تعارضات جدي وجود دارد و اين وضع به نوبه خود مشکلات بيشتري را براي مديريت شهري به وجود آورده است.
در اين شرايط توصيه کلي اين است که در روند اجراي طرح هاي شهري در حد ممکن اصلاحات لازم انجام گيرد و حداکثر انعطاف پذيري در اجراي ضوابط منطقه بندي به کار گرفته شود از جمله مي بايد در انتقال واحدهاي صنعتي و خدماتي به شهرک هاي صنعتي خارج از شهر ، دقت بيشتري به کار برد، و يا به جاي اصرار در اجراي مقررات خشک و غير واقعي توزيع کاربري ها ، به ساماندهي گرايش ها و مراکز واقعي فعاليت ها صنعتي اقدام کرد و تاسيس مجتمع هاي کوچک درون شهري را مورد حمايت قرار داد.
20. 8-2-مفاهيم و تعاريف صنعت و تقسيمات آن
اصطلاح صنعت در مفهوم اوليه خود معمولا به عنوان ” توليد کالاي جديد” تعريف مي شود و اصطلاح خدمات نيز به طور کلي به ايجاد تسهيلات زندگي اطلاق مي گردداما با پيچيده تر شدن فرايند توليد و خدمات ، فعاليت هاي اقتصادي جديدي رواج پيدا کرده که هم خصلت توليد کالايي و هم خصلت توليد خدمات دارند و به عنوان صنايع خدماتي يا خدمات فني يا خدمات تعميراتي شناخته مي شوند . اين گونه خدمات



قیمت: تومان


پاسخ دهید